Eerste dagelijkse online nieuwsbrief in Europa 30 jaar geleden

Vandaag is het 30 jaar geleden dat de eerste dagelijkse online nieuwsbrief in Europa werd gelanceerd tijdens de jaarlijkse Online Information Meeting  in het Novotel in Hammersmith. Het was de zakelijke nieuwsbrief IDB Online, een nieuwsbrief voor de computerindustrie. Dagelijkse, zakelijke nieuwsbrieven waren wel bekend in de VS, maar niet in Europa, laat staan nieuwsbrieven voor consumenten. Ik had de eer om de nieuwsbrief te lanceren namens VNU (London) Ltd.
© Foto en artefact Collectie Jak Boumans 

IDB, Informatics Daily Bulletin, was een bestaande nieuwsbrief die dagelijks gemaakt werd als een tweezijdige A4 op geel papier. Het bracht dagelijks berichten uit de computer en informatie-industrie. De meeste abonnees waren gevestigd in Groot-Brittannië; verder waren er abonnees in Europa en de VS.  Deze abonnees ontvingen de nieuwsbrief via de Royal Mail.

Het idee voor een online nieuwsbrief ontstond na de zoveelste poststaking van de Royal Mail in 1982/1983. Opzeggingen kwamen binnen uit de VS en Europa.  Er werd uitgegekeken naar een andere distributie. Plannen voor een dagelijkse online nieuwsbrief werden gepresenteerd, maar het management twijfelde. VNU had net haar eerste investering in electronisch uitgeven gedaan met de aankoop van het Amerikaanse bedrijf Disclosure. En in Europa had VNU net zo’n 15 miljoen gulden (7, 5 miljoen euro) verbrandt met het uitgeeflaboratorium VNU Database Publishing International. Maar met een subsidie van 60.000 euro van de EEG Commissie werd de weg geëffend.

Voor een dagelijkse online nieuwsdienst werd gekeken naar voorbeelden in de VS. Een van de voorbeelden was de veertiendaagse nieuwsbrief voor de informatie-industrie, Online Chronicle, file 170 op de host (tegenwoordig server genoemd) Dialog. Maar het plan kreeg pas echte vaste vormen met de e-mail dienst Telecom Gold, een dochter van British Telecom. Deze dienst was uniek in 1982, omdat in die tijd e-mail diensten en databank diensten gescheiden waren. Maar software van Westinghouse bracht e-mail en een databankdienst onder in dezelfde machine. De dagelijkse nieuwsbrief zou worden geladen op de databankdienst, terwijl de koppen van de artikelen naar de e-mailbox van de abonnee werden gestuurd.

In 1983 werden de plannen uitgewerkt en in 1984  werd proef gedraaid. De redactie bleef werken zoals het altijd had gedaan. De tekst voor de nieuwsbrief werd elektronisch geproduceerd met Wordstar als tekstverwerker. De distributie van de papieren nieuwsbrief bleef via de dagelijkse post gaan. De elektronische versie werd de volgende morgen geproduceerd en vóór 12 uur ’s middags op de machine van Telecom Gold geladen. Vanaf 1985 werd een kopie automatisch gestuurd naar de Amerikaanse online dienst Newsnet, die dezelfde Westinghouse software had.

Voor VNU (London) Ltd. was  het de eerste kennismaking met een elektronisch product. De marketing ervoor werd uitgedokterd door Clive Snell, tegenwoordig  mede-oprichter en commercieel directeur van Mylearningworx ltd. De nieuwsbrief heeft enige jaren als zelfstandig elektronische nieuwsbrief gedraaid en is daarna opgenomen in een aggregatiebestand van computerpublicaties.

 

In 1987 volgde Chiel Kramer en Dirk Rignoldus van de redactie van Telecombrief bij VNU Business Publications in Amsterdam het voorbeeld van IDB Online. Zij publiceerden Telecombrief Online op Memocom van PTT Telecom, een vergelijkbare dienst met Telecom Gold. Maar hun dagelijkse nieuwsbrief was geen lang leven beschoren. De elektronische publicatie werd nog in hetzelfde jaar opgeheven. 

Schenking CJB: de ZX Spectrum

Recentelijk ontving ik een ZX Spectrum (48K) als schenking aan Pre-internet.nl/Collectie Jak Boumans (CJB).  Nu had ik al een ZX Spectrum (16K), die ik in 1983 gekocht had, toen ons gezin in Londen woonde. Maar dit exemplaar functioneert al lang niet meer, o.a. vanwege het ontbreken van de transformator en de kabels. Wel heeft het exemplaar nog een foto opgeleverd in het boek Toen digitale media nog nieuw waren – Pre-internet in de polder (1967-1997), pagina 91. Maar nu heb ik een echte werkende ZX Spectrum met transformator, kabels, Quick Guide en originele omdoos.  

 

De ZX Spectrum zou eerst ZX82 gaan heten naar het jaar van verschijnen en als opvolger van de ZX80 en de ZX81. Maar de fabrikant van de ZX, besloot na de zwart/wit computers de nadruk te leggen op het kleurenpalet van de nieuwe computer en doopte de thuiscomputer ZX Spectrum. De computer werd vooral als gamemachine gebruikt, o.a. voor Ghostbusters naar de gelijknamige film uit 1984.  

Rondkijkend op veiling sites om te zien hoe zeldzaam de ZX Spectrum, is te constateren, dat de ZX Spectrum in Nederland weinig op veilingen komt. Catawiki heeft er in haar korte geschiedenis van de rubriek computerveilingen nog geen enkel exemplaar afgeslagen. Marktplaats heeft een paar exemplaren te koop. Zij worden nog niet hoog ingeschaald en worden aangeslagen voor zo’n 25 euro. Op de Britse versie van eBay ligt de verkoopwaarde van de ZX Spectrum hoger, variërend van 60 tot 90 euro, afhankelijk van de extra’s. Kortom, echt zeldzaam zijn de ZX Spectrums nog niet en zeker nog niet naar waarde geschat.

Update 16 april 2015: Vandaag is er op de Catawiki veiling Computers en video games een ZX Spectrum geveild voor 40 euro. Omschrijving:  Sinclair ZX Spectrum 48K (1982) incl handleidingen, spellen en papier voor Sinclair printer.

Kloosterbrigades voor monnikenwerk gevraagd

Vandaag is het de laatste dag van de Maand van de Geschiedenis. Het was een maand met het thema Vriend & Vijand. Ook werd er weer een geschiedenisboek bekroond, de Nacht van de Geschiedenis werd weer gevierd en vele evenementen vonden plaats. Maar intussen ging ook een stuk geschiedenis de vuilcontainer in; een groot verlies met een kleine meevaller.

In juni 2014 publiceerde het Persmuseum in haar nieuwsbrief Persmus een verhaal over het knipselarchief Matla in Den Haag. Dit bureau het Haags Persbureau verzamelde en archiveerde knipsels over zeer uiteenlopende onderwerpen in enveloppen, maar het verzamelde ook gegevens waar een agenda van gemaakt kon worden. Deze zgn. Matla Agenda was voor redacties van landelijke en regionale dagbladen en omroepbladen een wegwijzer voor opkomende onderwerpen. In het klein was het een papieren Google voor de Nederlandse pers met jubilea van instituten en bedrijven, jubilea van de geestelijkheid, emiraten, speelschema’s van orkesten en vastlegging van de feestdagen. Matla werd een begrip bij redacteuren en na zijn dood werd de zaak voortgezet door de dames Matla, twee medewerkers met een lange staat van dienst. Tot 1994 toen de dames zich pensioneerden en de zaak werd voor twee ton aan guldens verkocht aan het WIC, het Wegener Informatie Centrum, dat ook de archieven van de Sijthoff Pers en Haagsche Courant beheerde evenals een indrukwekkend Oranje archief. Maar deze archieven, inclusief het Matla Archief werden in 2011 overgedaan aan de Media Info Groep in Almere. Alles zou gedigitaliseerd worden, een absolute monsterklus, nog afgezien van het leggen van de vele miljoenen links. En na proefnemingen werd het project gestaakt, mede door een gebrek aan belangstelling uit de markt voor dit soort informatie. De enveloppen en kaartjes gingen een vuilcontainer in, behalve voor een kleine selectie van het meubilair en van de enveloppen en kaartjes. M.a.w. een archief opgebouwd in 67 jaar werd in een jaar tijd vernietigd. De Media Info Groep kon geen kloosterbrigade vinden om dit archief te digitaliseren en als digitaal cultureel erfgoed te behouden. Doodzonde.

Het artikel in de Persmus trok mijn aandacht. In 1995 werkte ik verschillende keren samen met het WIC en de relatie bleef bestaan. Tussen 2002 en 2004 kreeg ik van het WIC toestemming om met mijn kloosterbrigade een paar jaargangen van de Matla Agenda op proef te digitaliseren. Het was monnikenwerk voor de kloosterbrigade. Maar er werden toch bijna 54.000 items ingevoerd in een databasesysteem. Daarna zijn de files in de vergetelheid geraakt, maar kwamen naar aanleiding van het artikel in de nieuwsbrief van het Persmuseum weer naar boven. Wel moest eerst nog een probleem met de databaseconversie worden opgelost. Maar sinds 28 oktober zijn de files geconverteerd en leesbaar in Excel. Dit is de inventaris:
1938: 1684 items;
1940-1945: 17450 items;
1959: 11.136 items;
1960: 10969 items;
1961: 10793 items;
1962: 1885 items (niet volledig).

In deze inventaris zitten twee clusters, nl de Tweede Wereldoorlog met 17.450 items en de overgang van de jaren vijftig naar de jaren zestig (1959, 1960, 1961, gedeeltelijk 1962) met 34.783 items. En het is interessant om deze items te analyseren, m.n. de cluster van de Tweede Wereldoorlog. De agenda heeft een aantal standaard zinnen:

-        is het zoveel jaar geleden dat ….;

-        bestaat de Nieuwe Gorinchemse Krant 50 jaar;

-        gaat het emeritaat in van …;

-        wordt te Brussel de jaarlijksche Vrouwenavond gevierd;

-        geeft de Arnhemsche Orkest-vereeniging onder leiding van Hein Jordans te Apeldoorn een volksconcert met als solist Kees Wijnbelt (hobo);

-        vangt de veertig-daagsche vasten aan;

-        hield Hitler 5 jaar geleden zijn befaamde rede in de Kroll-opera;

-        22 juli 1943 hoopt de Rijkscommissaris dr. Seyss Inquart zijn 51 verjaardag te gedenken.

Het Matla Archief en de Matla Agenda bestaan niet meer. Slechts een weinig meubilair met doosjes vol met enveloppen met knipsels en fiches is al wat tastbaar is en gelukkig ook zo’n 54.000 items. Of er nog iets met de files gaat gebeuren en of zij online komen, dat zal de komende tijd besproken worden met het Persmuseum evt. in combinatie met Haagse geïnteresseerde instanties.

Moraal van dit verhaal

Dit verhaal zou model kunnen staan voor het oprichten van een kloosterbrigade voor monnikenwerk, die met ondersteuning van de overheid en het bedrijfsleven, projecten vergelijkbaar met het Matla Archief en de Matla Agenda zou kunnen realiseren.




© Fotomontage Wired

 

25 jaar geleden…

Al grasduinend in een fotoarchief kwam ik een paar foto’s tegen van een voorlichtingsbijeenkomst van de Europese Commissie in Nederland. Deze bijeenkomst vond plaats op 5 oktober 1989, kortom zo’n 25 jaar geleden. De bijeenkomst was georganiseerd door het NBBI, het Nederlands Bureau voor Bibliotheekwezen en Informatievoorziening, gevestigd in Den Haag.

De voorlichtingsbijeenkomst was in het kader van het Europese programma Impact, het actieplan van de Europese Commissie om een mark op te zetten voor informatiediensten. Het programma liep van 1988 tot 1992, waarna er nog een vervolg op kwam met Impact 2. Impact was vooral bedoeld om online informatiediensten, vnl. wetenschappelijke, technische en zakelijke diensten, te bevorderen. Maar aangezien in die tijd ook de nodige CD Media projecten met CD-ROM en CD-i een aanvang namen, werden er ook marktstudies gedaan en projecten opgezet.

Om het programma te promoten werd een blik met EU officials los getrokken. Op dat moment was de Nederlander Jansen van Rosendaal, hoofd van het Directoraat Generaal XIII voor Onderzoek en Ontwikkeling in Luxemburg. Met het adjunct hoofd Huber en nog twee officials werd de reis naar Nederland aanvaard met plastic overhead sheets bij gebrek aan Powerpoint.  

Het NBBI had een convocatie doen uitgaan naar bedrijven en sectoren die mogelijkerwijs geïnteresseerd zouden kunnen zijn om projecten in te dienen.

Op foto 1 is de EC bezetting te zien.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foto 2 geeft een beeld van de opkomst.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Met cijfers zijn een paar personen te herkennen:

1.      Robbert Vrij, destijds secretaris van de KNUB, de Koninklijke Nederlandse Uitgevers Bond;

2.      Paul Nijhoff Asser, secretaris van de STM (Scientific Technical and Medical Publishers) (recentelijk overleden);

3.      Mr Jeroen de Haas, secretaris van de NVI, Nederlandse Vereniging van Informatiedienstenaanbieders;

4.      Een vertegenwoordiger van Samsom Uitgeverij;

5.      Jak Boumans, toen in dienst van MID, de Maatschappij voor Informatica Diensten.     

De eerste Nederlandse cybernauten

Op 28 oktober 1977 werd VOGIN, oorspronkelijk de Nederlandse Vereniging van Gebruikers van Online Informatiesystemen, later de Nederlandse Vereniging van Gebruikers van Interactieve Informatiesystemen, opgericht. Een dag later werd de oprichtingsvergadering gehouden (zie foto's).

 

 

Zoals de slag bij de brug van Arnhem zijn veteranen kent, zo heeft online Nederland zijn eerste brigade van cybernauten. Die brigade was meer dan 20 jaar eerder actief dan de internetters.Op 9 oktober 2014 kwam de eerste brigade van cybernauten bij elkaar. 

Aanleiding was het opheffen van het Dr. Ir. Rik van Molsterfonds. Deze stichting ter nagedachtenis van een te jong gestorven online pionier en één van de oprichters van VOGIN (de Nederlandse Vereniging van Gebruikers van Online informatiesystemen) reikte vanaf 1984 tot 2004 een jaarlijkse prijs uit aan jong talent op het gebied van retrieval. Want zoeken in geautomatiseerde bestanden was een specialiteit; tenslotte bestond Google nog niet. Om iets te vinden moest men kennis hebben van een aantal zoektalen. Elke gastheercomputer, zoals dat toen nog in goed puriteins Nederlands heette – tegenwoordig host -, had zo zijn eigen taal.  De Amerikaanse online informatiediensten zoals Dialog, SDC en BRS en de Europese organisaties ESA-IRS en Dimdi. IBM had de taal Stairs, het Franse bedrijf Bull voerde Mistral en Kluwer Rechtwetenschappen kocht het zoekpakket Status.

Bij binnenkomst werd er natuurlijk schichtig rondgekeken naar de aanwezigen. Sommige mensen had ik al zo'n 20 jaar niet meer gezien. Ja, Charles Citroen, de peetvader van online in Nederland, was er. Hans van Harteveld, ex-hoofd bibliotheek Koninklijk Instituut voor de Tropen, liep er als winnaar van de penning in 1988 rond. Ruud Kuipers, oud voorzitter van VOGIN en ex Kluwer, was aanwezig. Hans van Nieuwkerk, ex CID-TNO en nu ondernemer in Hongarije, was toevallig in het land. Ook de directeur van de TU Delft bibliotheek Maria Heijne liep er rond evenals emeritus professor informatiewetenschap John MacKenzie Owen. Bovendien waren mevrouw Molster en twee dochters aanwezig. Alles bij elkaar waren er ca. 30 cybrarians aanwezig. Ook waren er een paar cybrarians te herdenken, die niet langer onder ons zijn zoals een oud-collega van mij bij Oosthoek Uitgeversmij, Dick Kaandorp, en Johan van Halm van Van Halm & Associates.   

VOGIN is ontstaan in de jaren zeventig, toen er al een hechte groep wetenschappers en documentalisten was bij bedrijven als DSM en AKZO, die online gebruikten voor onderzoek. TNO had zelfs een aparte afdeling online onderzoek, CID, onder leiding van Charles Citroen. Het ging niet allemaal vanzelf, er waren veel beginnersfouten, misverstanden en onbegrip, was het niet met de host-organisaties, dan wel met de PTT vanwege de datacommunicatie. De cybernauten experimenteerden zich vele slagen in de rondte en moesten veel zelf uitvinden. Om de ervaring te delen en een groep tegen hosts en de PTT te vormen, werd in 1977 de vereniging VOGIN opgericht en werd begonnen met cursussen voor het doorzoeken van databanken. In 1980 werd het eerste handboek Inleiding tot online literatuuronderzoek gepubliceerd, vanuit het VOGIN begeleid door Lieuwien Koster en Jan van den Burg. De vereniging is overgegaan in een stichting en behoort nu tot het Koninklijk Nederlandse Vereniging van Informatieprofessionals (KNVI). VOGIN verzorgt nu al 25 jaar cursussen onder het motto Zoeken is een vak.

Op internet is een pagina gewijd aan de Stichting Dr. Ir. H.C. Molster Fonds oftewel het Molsterfonds ter gelegenheid van de opheffing van het fonds is een korte terugblik gemaakt.  Via een link kan een pdf document gevonden worden met een geschiedenis van het fonds en een lijst van winnaars.      

Infografieken e-boeken Nederland en Vlaanderen

Hieronder staan de links naar de infografieken over het derde kwartaal van 2014 van e-boeken in Nederland en Vlaanderen, gepresenteerd door CB. De infografieken zijn in het Nederlands en in het Engels.

- e-books in cijfers Nederland Q3 2014 [NL+EN]Adobe PDF Document

- e-books in cijfers Vlaanderen Q3 2014 [NL+EN]Adobe PDF Document

E-reading samenwerking Bol.com en Kobo

De markt voor e-reading in Nederland is aan het veranderen. De online winkel van Bol.com, onlangs overgenomen door AH, gaat samenwerken met het Canadese e-reading bedrijf Kobo. De Libris boekhandels, die tot nu toe Kobo in hun pakket hadden, gaan over op de Duitse e-reader Tolino. En de geruchten worden sterker dat Amazon met de Kindle e-reader direct op de Nederlandse markt gaat opereren. Vanaf 13 september zijn de openbare bibliotheken begonnen met een e-boekencampagne, waarbij naast de collectie van 7.000 e-boeken er in één klap meer dan 1.000 nieuwe Nederlandstalige e-boeken bijkomen van bijvoorbeeld Anna Enquist, Maarten 't Hart, Arthur Japin, Paolo Coelho, Ilja Leonard Pfeiffer, Joost Zwagerman, Arnon Grunberg, Hella S. Haasse, Thomas Lieske en Thomas Rosenboom. Deze ontwikkelingen spelen zich af tegen de achtergrond van het verdwijnen van Sony e-readers en e-boeken van de Nederlandse markt. Tussen deze ontwikkelingen door spelen de openbare bibliotheken een niet onbelangrijke rol. In de praktijk betekent dit dat er een slag gaat plaatsvinden op het gebied van e-readers en e-boeken.

Bol.com heeft gekozen om samen te gaan werken met een de runner-up in de wereldwijde markt van e-reading. Kobo levert miljoenen gebruikers in 190 landen wereldwijd waarschijnlijk de grootste catalogus met meer dan 4 miljoen e-boeken in 68 talen, een portfolio van leesapparaten met een open platform en apps. Strategisch kan Bol.com in Nederland nu opboksen tegen Amazon, die met de Kindle weliswaar een wereldmarkt van leesmachines bespeelt, maar een gesloten platform heeft. Kobo is bovendien onderdeel van het in Tokyo gevestigde eCommerce bedrijf Rakuten. Samen met AH moeten Bol.com en Kobo de Nederlandstalige e-boekenmarkt kunnen blijven bespelen.

Libris heeft voor haar boekhandels de samenwerking met Kobo opgezegd, als door een wesp gestoken, en is een samenwerking aan gegaan met Tolino, een e-reader die sinds maart 2013 in de markt gezet is door een Duitse coöperatie van boekhandels en boekenclubs. De coöperatie is actief in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk, maar ook in België, waar de Standaard boekwinkels de Tolino voeren. Tolino is ook een open platform en kan ook op open source programmatuur werken.

Amazon wil ook de Nederlandse markt op. Tot nu toe heeft het bedrijf dit gedaan via Duitsland, maar nu zet het bedrijf stappen om op de Nederlandse markt te komen. Amazon heeft in het verleden reeds gepraat met CB (voorheen Centraal Boekhuis) om daarop aan te sluiten en van de Nederlandse collectie gebruik te maken. Nu praat het bedrijf met uitgevers. Uitgeverij Xander heeft reeds getekend, maar Podium is afhoudend gezien de contractvoorwaarden. Amazon heeft in de VS reeds lange tijd een strijd met een aantal grote uitgevers, die zeggen dat ze afgeknepen worden. Bovendien zal het Amazon niet gaan om alleen, maar e-boeken, maar ook om gedrukte boeken, video’s, games en andere producten. Als zodanig worden zij een directe concurrent van Bol.com.

De openbare bibliotheken voerden gedurende de zomervakantie de VakantieBieb actie. Acht weken lang kregen leden van de openbare bibliotheken toegang tot een gevarieerd leespakket voor het hele gezin.  In totaal downloadden 345.000 mensen de app, waarvan zo’n 200.000 nieuwe gebruikers deze zomer. In totaal zijn deze zomer 1,5 mln e-boeken gedownload, drie keer zo veel als vorig jaar; hiervan waren er 485.000 jeugdtitels. Met de e-boekencampagne die zaterdag 13 september is gestart richten de bibliotheken zich vooral op de 2 miljoen bestaande volwassen bibliotheekleden.

Duidelijk is dat er concurrentie en promotie gaande is voor e-reading. Dit zal moeten resulteren in meer e-readers en legale aankoop van Nederlandstalige en anderstalige e-boeken.
© Infographic van CB over e-boeken in Nederland in het tweede kwartaal van 2014.