Posts tonen met het label Charles Citroen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Charles Citroen. Alle posts tonen

woensdag 18 januari 2017

Pionier van online gebruik in Nederland overleden


Nee, deze blogposting gaat niet over een bouwer aan de digitale snelweg, maar over een pionier van academisch online literatuuronderzoek. Op 11 januari 2017 is op 86 jarige leeftijd Guus Mathijsen overleden. Hij was vanaf begin 1970 als bibliothecaris van biomedische informatie van de Universiteit van Utrecht betrokken bij het invoeren van online literatuuronderzoek.

De universiteitsbibliotheek Universiteit van Utrecht was vanaf 1970 een van de lanceerbases  van online literatuuronderzoek. Op de universiteitsbibliotheek werkte Mathijsen samen met onder andere Guust van Wesemael, onderbibliothecaris van de universiteitsbibliotheek en mede-grondlegger van Picarta, de online versie van het landelijke bibliotheeksysteem, de Nederlandse Centrale Catalogus. Voor zijn vakgebied oriënteerde Mathijsen zich vanaf 1969 op  biomedische bestanden. In de VS was MEDLARS reeds beschikbaar in de National Library of Medicine. In Europa waren de bestanden beschikbaar via het Biomedical Documentation Centre van het Karolinska Institute in Stockholm. Nederland mocht hier ook gebruik van maken, maar eenvoudig ging het bevragen van de bestanden niet. De vragen werden opgestuurd, niet met e-mail, naar Zweden; daar werden ze op een ponsband gezet en een keer per maand als batch door MEDLARS verwerkt. In 1974 kreeg Mathijsen de bibliotheek Diergeneeskunde zover dat deze als eerste in Europa een terminalaansluiting op de computer in Zweden kreeg en de procedure voor online information retrieval vereenvoudigd kon worden.

In 1972 begon hij Excerpta Medica van Elsevier Science te gebruiken. Via een terminal, die werd gebruikt voor het Picarta project, werd contact gemaakt met het Excerpta Medica systeem in Amsterdam; tevens werd telefonisch contact gelegd met de systeemoperator in Amsterdam.

Samen met andere online retrieval pioniers zoals Charles Citroen (TNO) en Rik Molster (PUDOC) stelde hij voor om een online informatie instituut in Nederland op te richten. Maar daar is het niet van gekomen. Wel was dezelfde groep betrokken bij de oprichting in 1977 van VOGIN (Vereniging van Online Gebruikers in Nederland).

Het online zoeken in informatiebestanden werd in de jaren zeventig gedaan met het ASCII protocol en met commando’s en prompts. Toen in 1978 videotex zijn intrede begon te maken, bekeek Mathijsen, als een van de weinige online literatuuronderzoekers  deze elektronische bladertechnologie in het artikel Viewdata, online retrieval en catalogusautomatisering; algemene inleiding  (1979) en probeerde in te schatten in hoeverre deze technologie in de bibliotheek gebruikt kon worden.

Internet moet een feest zijn geweest voor Mathijsen, bioloog van huis uit. In 1979 deed hij de volgende observatie tijdens een congres: Het eerste netwerk is ontstaan bij een groep van organismen, waartoe het nederige zoetwaterpolypje behoort. Het was nog een zeer simpel en inefficiënt communicatiesysteem tussen zintuigcellen en spiercellen, omdat er nog geen coördinerende ganglia waren gevormd. De natuur heeft miljoenen jaren nodig gehad om dat wonder van opslag- en stuurcapaciteit voor te brengen, dat het centrale zenuwstelsel van de mens is. En wij maken nu het tijdvak mee dat extra-cerebrale geheugens worden gebouwd en communicatiesystemen worden ontworpen, die als zenuwbanen de continenten verbinden, waardoor de voorwaarden worden geschapen gebruik te maken van verzamelingen van kennis van een omvang die groter is dan ooit, die nog nauwelijks te bevroeden maatschappelijke effecten zullen hebben. (FOBID Bibliotheekcongres,  1979) 

Deze posting is gebaseerd op het artikel Van bioloog tot biblio-loog, een bio-bibliografische schets van Guus Mathijsen geschreven bij zijn afscheid als bibliothecaris door Kees Klijs.



dinsdag 25 augustus 2015

Dit jaar in digitaalverleden.nl

In 1978


online demonstratie aan de TU Delft (foto: courtesy Charles Citroen).






 Meer info op pg. 79

Voor de introductie van internet was er reeds een informatie-industrie in Nederland. Het boek Toen digitale media nog nieuw waren geeft een overzicht  van die periode vanaf 1968 tot 1997. Bestel het boek a 29,95 euro (zonder verzendkosten) op http://bit.ly/1DYjRSN 








zaterdag 11 oktober 2014

De eerste Nederlandse cybernauten

Op 28 oktober 1977 werd VOGIN, oorspronkelijk de Nederlandse Vereniging van Gebruikers van Online Informatiesystemen, later de Nederlandse Vereniging van Gebruikers van Interactieve Informatiesystemen, opgericht. Een dag later werd de oprichtingsvergadering gehouden (zie foto's).
 
 
Zoals de slag bij de brug van Arnhem zijn veteranen kent, zo heeft online Nederland zijn eerste brigade van cybernauten. Die brigade was meer dan 20 jaar eerder actief dan de internetters.Op 9 oktober 2014 kwam de eerste brigade van cybernauten bij elkaar. 

Aanleiding was het opheffen van het Dr. Ir. Rik van Molsterfonds. Deze stichting ter nagedachtenis van een te jong gestorven online pionier en één van de oprichters van VOGIN (de Nederlandse Vereniging van Gebruikers van Online informatiesystemen) reikte vanaf 1984 tot 2004 een jaarlijkse prijs uit aan jong talent op het gebied van retrieval. Want zoeken in geautomatiseerde bestanden was een specialiteit; tenslotte bestond Google nog niet. Om iets te vinden moest men kennis hebben van een aantal zoektalen. Elke gastheercomputer, zoals dat toen nog in goed puriteins Nederlands heette – tegenwoordig host -, had zo zijn eigen taal.  De Amerikaanse online informatiediensten zoals Dialog, SDC en BRS en de Europese organisaties ESA-IRS en Dimdi. IBM had de taal Stairs, het Franse bedrijf Bull voerde Mistral en Kluwer Rechtwetenschappen kocht het zoekpakket Status.

Bij binnenkomst werd er natuurlijk schichtig rondgekeken naar de aanwezigen. Sommige mensen had ik al zo'n 20 jaar niet meer gezien. Ja, Charles Citroen, de peetvader van online in Nederland, was er. Hans van Harteveld, ex-hoofd bibliotheek Koninklijk Instituut voor de Tropen, liep er als winnaar van de penning in 1988 rond. Ruud Kuipers, oud voorzitter van VOGIN en ex Kluwer, was aanwezig. Hans van Nieuwkerk, ex CID-TNO en nu ondernemer in Hongarije, was toevallig in het land. Ook de directeur van de TU Delft bibliotheek Maria Heijne liep er rond evenals emeritus professor informatiewetenschap John MacKenzie Owen. Bovendien waren mevrouw Molster en twee dochters aanwezig. Alles bij elkaar waren er ca. 30 cybrarians aanwezig. Ook waren er een paar cybrarians te herdenken, die niet langer onder ons zijn zoals een oud-collega van mij bij Oosthoek Uitgeversmij, Dick Kaandorp, en Johan van Halm van Van Halm & Associates.   

VOGIN is ontstaan in de jaren zeventig, toen er al een hechte groep wetenschappers en documentalisten was bij bedrijven als DSM en AKZO, die online gebruikten voor onderzoek. TNO had zelfs een aparte afdeling online onderzoek, CID, onder leiding van Charles Citroen. Het ging niet allemaal vanzelf, er waren veel beginnersfouten, misverstanden en onbegrip, was het niet met de host-organisaties, dan wel met de PTT vanwege de datacommunicatie. De cybernauten experimenteerden zich vele slagen in de rondte en moesten veel zelf uitvinden. Om de ervaring te delen en een groep tegen hosts en de PTT te vormen, werd in 1977 de vereniging VOGIN opgericht en werd begonnen met cursussen voor het doorzoeken van databanken. In 1980 werd het eerste handboek Inleiding tot online literatuuronderzoek gepubliceerd, vanuit het VOGIN begeleid door Lieuwien Koster en Jan van den Burg. De vereniging is overgegaan in een stichting en behoort nu tot het Koninklijk Nederlandse Vereniging van Informatieprofessionals (KNVI). VOGIN verzorgt nu al 25 jaar cursussen onder het motto Zoeken is een vak.

Op internet is een pagina gewijd aan de Stichting Dr. Ir. H.C. Molster Fonds oftewel het Molsterfonds ter gelegenheid van de opheffing van het fonds is een korte terugblik gemaakt.  Via een link kan een pdf document gevonden worden met een geschiedenis van het fonds en een lijst van winnaars.      

zaterdag 19 november 2011

Eerste reacties op het boek (1)

Er beginnen reacties op het boek binnen te komen. Een er van komt van Charles Citroen (zie foto). Wat mij betreft is hij de godfather van online in Nederland. Ik leerde online zoeken van hem in 1980, maar hij was al met online bezig bij TNO van het begin van de jaren zeventiger.

Na een compliment: Je boek ziet er heel mooi uit, gaat hij in op het begin van online in Nederland

Voor wat betreft de oprichting van de Stichting NIC en het ChemAbs bestand op ESRO/ESA, ik heb daarover een stukje geschreven in Open (27, 1995, 10 pp. 310-311.
De crux is, dat wist je waarschijnlijk niet, dat ESRO een eigen huurlijnnetwerk had gemaakt. We konden toen al met 2400B werken met dedicated terminals. (pag 43/44)
Op pag 72 correct verwoord. Detail op die pag: de NOCI heette gewoon Nederlandse Org Chemische Info, hoefde niet in het Engels.
De stichting NIC werd opgericht door de Kon Ned Chem Ver in 1973 samen met Shell, DSM, Akzo, Unilever en Philips. TNO was daar geheel niet bij betrokken.
In 1974 traden TU's Delft en Eindhoven en Hoogovens toe. Pas in 1977 toen de NOCI werd opgeheven nam TNO de secretariaatsfunctie over van de KNCV.


Citroen: Ach, het zijn details die niemand ooit zal vinden, maar het leek me leuk het je te melden.

zaterdag 17 september 2011

Wie komen er voor in het boek: De aanloop (2)

De aanloop naar commerciële online diensten en producten ligt in 1967 toen de uitgeverij Excerpta Medica een studie deed naar het gebruik van een computer in de redactionele omgeving. Dat werden uiteraard geen PC’s , want die waren er nog niet. Het werden vier geschakelde NCR 315 machines. De initiator van de studie was Pierre Vinken. Deze neurochirurg innoveerde het redactionele proces van de biomedische uitgeverij Excerpta Media. Uiteindelijk voerde Vinken een elektronische uitgeeflijn bij de uitgeverij in, die vanaf 1974 bestanden op magneetband aan bedrijven aanbood en via de Amerikaanse online informatiedienst Dialog. Met de opgedane ervaring adviseerde Vinken ook de wetenschappelijke bibliotheken en uitgeverijen zoals Uitgeverij het Spectrum. Met de vliegtuigbouwkundige Van der Walle bouwde Pierre Vinken het bedrijf Infonet op, dat zich richtte op elektronisch uitgeven.


Bij TNO werd al vroeg online gerechercheerd naar wetenschappelijke artikelen en met name chemische artikelen. Dit gebeurde onder leiding van Charles Citroen. Hij was ook een van de oprichters van VOGIN (Vereniging van Online Gebruiker Informatiesystemen Nederland) in 1977 (zie foto van oprichting). Charles is voor mij de godfather van online Nederland; ik leerde van hem online zoeken in 1980.

In 1972 werd door de minister van Onderwijs en Wetenschappen de Commissie Nucleaire Informatieverzorging (CNI) opgericht. CNI werd belast met het verzorgen van het Nederlandse aandeel in het International Nuclear Information System (INIS). Na diverse uitbreidingen van het takenpakket werd in 1976 de naam gewijzigd in COmmissie voor BIbliografie en DOCumentatie (Cobidoc). Online databanken waren toen nog nauwelijks bekend en een van de belangrijkste taken van Cobidoc destijds was de voorlichting over en het promoten van informatie uit online databanken.
Cobidoc werd in 1987 geprivatiseerd en de activiteiten op commerciële basis voortgezet in Cobidoc BV. Vanaf het begin maakten Peter Rosenbrand en Jan van der Veen deel uit van Cobidoc.

De EVD, de promotie-afdeling van het toenmalig ministerie van Economische Zaken, was ook vroeg actief met online. Er was een databank met samenvattingen van artikelen over de Nederlandse economie, die online gebracht werd bij Dialog. En later bracht de EVD de Europese aanbestedingen op Viditel. Projectleider was toen de heer Ypma.


Kluwer begon vanaf 1975 met het opzetten van een juridische databank. Vanaf 1977 begonnen Cor Verschoor en Jaap van Beelen met voorlichting over deze databank binnen Kluwer en bij de overheid en advocatenkantoren. Ik maakte toen kennis met online zoeken.







(Ik  begon naar aanleiding van een demonstratie consequenties ervan door te denken voor encyclopedieën voor mijn toenmalige uitgever Oosthoek. Het leverde een typisch plaatje op van de toekomst voorspellen via de achteruitkijkspiegel).




Vanaf 1976 begonnen de omroepen te kijken naar teletekst. Wim Stokla, ex adjunct-hoofdredacteur, kreeg de opdracht om teletekst in de omroep te integreren. Tijdens de Firato, de jaarlijkse consumentenelektronica beurs van 1978 werd een eerste demonstratie gegeven.


Tijdens deze Firato van 1978 gaf de PTT ook een demonstratie van videotex. De demonstraties van teletekst en videotex schiepen grote verwarring, maar ook zag men met name voor videotex commerciële mogelijkheden. De PTT benoemde Ir. Chiel Ruiten (+) tot projectleider voor videotex.


Uitgeverij VNU vond de dreiging groot o.a. voor de vacature advertenties van Intermediair en begon een adviesbureau voor videotex onder de naam TVS onder leiding van Arjen Everts.