Dit jaar in digitaalverleden.nl

In 1996 

promoveert Joost Kist, ex-bestuurder van Wolters Kluwer, op het proefschrift Biblio Dynamica.

Voor meer info zie pg. 106

Voor de introductie van internet was er reeds een informatie-industrie in Nederland. Het boek Toen digitale media nog nieuw waren geeft een overzicht  van die periode vanaf 1968 tot 1997. Bestel het boek a 29,95 euro (zonder verzendkosten) op http://bit.ly/1DYjRSN

Wie komen er voor in het boek: De aanloop (2)

De aanloop naar commerciële online diensten en producten ligt in 1967 toen de uitgeverij Excerpta Medica een studie deed naar het gebruik van een computer in de redactionele omgeving. Dat werden uiteraard geen PC’s , want die waren er nog niet. Het werden vier geschakelde NCR 315 machines. De initiator van de studie was Pierre Vinken. Deze neurochirurg innoveerde het redactionele proces van de biomedische uitgeverij Excerpta Media. Uiteindelijk voerde Vinken een elektronische uitgeeflijn bij de uitgeverij in, die vanaf 1974 bestanden op magneetband aan bedrijven aanbood en via de Amerikaanse online informatiedienst Dialog. Met de opgedane ervaring adviseerde Vinken ook de wetenschappelijke bibliotheken en uitgeverijen zoals Uitgeverij het Spectrum. Met de vliegtuigbouwkundige Van der Walle bouwde Pierre Vinken het bedrijf Infonet op, dat zich richtte op elektronisch uitgeven.

Bij TNO werd al vroeg online gerechercheerd naar wetenschappelijke artikelen en met name chemische artikelen. Dit gebeurde onder leiding van Charles Citroen. Hij was ook een van de oprichters van VOGIN (Vereniging van Online Gebruiker Informatiesystemen Nederland) in 1977 (zie foto van oprichting). Charles is voor mij de godfather van online Nederland; ik leerde van hem online zoeken in 1980.

In 1972 werd door de minister van Onderwijs en Wetenschappen de Commissie Nucleaire Informatieverzorging (CNI) opgericht. CNI werd belast met het verzorgen van het Nederlandse aandeel in het International Nuclear Information System (INIS). Na diverse uitbreidingen van het takenpakket werd in 1976 de naam gewijzigd in COmmissie voor BIbliografie en DOCumentatie (Cobidoc). Online databanken waren toen nog nauwelijks bekend en een van de belangrijkste taken van Cobidoc destijds was de voorlichting over en het promoten van informatie uit online databanken.

Cobidoc werd in 1987 geprivatiseerd en de activiteiten op commerciële basis voortgezet in Cobidoc BV. Vanaf het begin maakten Peter Rosenbrand en Jan van der Veen deel uit van Cobidoc.

De EVD, de promotie-afdeling van het toenmalig ministerie van Economische Zaken, was ook vroeg actief met online. Er was een databank met samenvattingen van artikelen over de Nederlandse economie, die online gebracht werd bij Dialog. En later bracht de EVD de Europese aanbestedingen op Viditel. Projectleider was toen de heer Ypma.

Kluwer begon vanaf 1975 met het opzetten van een juridische databank. Vanaf 1977 begonnen Cor Verschoor en Jaap van Beelen met voorlichting over deze databank binnen Kluwer en bij de overheid en advocatenkantoren. Ik maakte toen kennis met online zoeken.

(Ik  begon naar aanleiding van een demonstratie consequenties ervan door te denken voor encyclopedieën voor mijn toenmalige uitgever Oosthoek. Het leverde een typisch plaatje op van de toekomst voorspellen via de achteruitkijkspiegel).

Vanaf 1976 begonnen de omroepen te kijken naar teletekst. Wim Stokla, ex adjunct-hoofdredacteur, kreeg de opdracht om teletekst in de omroep te integreren. Tijdens de Firato, de jaarlijkse consumentenelektronica beurs van 1978 werd een eerste demonstratie gegeven.

Tijdens deze Firato van 1978 gaf de PTT ook een demonstratie van videotex. De demonstraties van teletekst en videotex schiepen grote verwarring, maar ook zag men met name voor videotex commerciële mogelijkheden. De PTT benoemde Ir. Chiel Ruiten (+) tot projectleider voor videotex.

Uitgeverij VNU vond de dreiging groot o.a. voor de vacature advertenties van Intermediair en begon een adviesbureau voor videotex onder de naam TVS onder leiding van Arjen Everts.

Nederlandse pionier elektronisch uitgeven overleden

Afgelopen maandag, 5 september 2011, is Joost Kist overleden. Hij was een topbestuurder in de uitgeverij. Zo was hij lid van de raad van Bestuur van Wolters Samsom en de opvolger ICU. Deze fuseerde tijdens het zware fusiegevecht met Elsevier met Kluwer tot Wolters Kluwer. In publicaties wordt hij geprezen voor zijn rol in de consolidatie van binnen de Nederlandse uitgeverij, maar ook voor zijn inspanningen voor de internationalisatie van de Nederlandse uitgeverij in de laatste twee decennia van de vorige eeuw.

Behalve als bestuurder was hij zeer geïnteresseerd in elektronisch uitgeven en hij bleef geïnteresseerd tot na zijn pensionering. In 1988 publiceerde hij het boek Electronic Publishing in het Engels en het Nederlands. En als 67-jarige promoveerde mr. Kist aan de Universiteit van Amsterdam met het proefschrift Bibliodynamica, Slaag- en faalkansen bij innovatie van informerende systemen, in het bijzonder in het uitgeefbedrijf. Na zijn pensionering publiceerde hij nog vele artikelen over de veranderende uitgeverij.

In mijn boek komt Joost Kist twee keer voor; eenmaal naar aanleiding van Samsom Data Systemen, de internationale hostorganisatie van Samsom Uitgeverij en eenmaal met zijn proefschrift Bibliodynamica in de context van het Kabelproject Zuid-Limburg.  

Samson Data Systems
In augustus 1981 stapte Samson Data Systems (SDS) in de commerciële markt voor online-diensten. SDS was onderdeel van ICU, een internationaal opererend concern met in Nederland de Samsom grafische bedrijven en uitgeverijen. SDS positioneerde zich als een online-hostdienst in de internationale markt en in het professionele segment….
Bij de start van SDS werden 50 toegangscodes uitgegeven, maar die gingen niet allemaal naar betalende gebruikers. In de herfst van 1982 waren er 200 toegangscodes verdeeld en dat was onvoldoende voor het dekken van de jaarlijkse kosten. SDS kostte 1 miljoen gulden per jaar (450.000 euro). Om deze kosten terug te verdienen moesten 100.000 aangesloten uren worden afgenomen, wat gelijk stond aan 500 zware gebruikers met ieder een afname van minimaal 200 aangesloten uren. Die doelstelling werd niet gehaald en in december 1983 sneuvelde SDS tijdens een bezuinigingsronde binnen ICU. Dit gebeurde overigens na een conflict binnen de raad van bestuur (RvB) van ICU. De voorzitter van de RvB, C. van Brakel, noemde het ‘gastheeravontuur’ ronduit fout, na het eerst een experiment te hebben genoemd. Zijn collega Joost Kist zag het staken van de dienst als een tijdelijke zaak. SDS zou echter niet meer opnieuw worden opgestart.

Bibliodynamica

Het Kabelproject Zuid-Limburg was een kostbaar, zwaar gesubsidieerd en mislukt project. Wie er niet van leerde was het ministerie van Economische Zaken. Voor EZ was het project zo’n trauma geworden dat er nooit officieel onderzoek is gedaan naar de succes- en faalfactoren en dus ook geen lessen getrokken werden uit het langstlopende grootschalige project in Nederland. Een informeel onderzoek van Dr. Mr J. Kist verdween in de onderste la van een bureau bij het ministerie. In zijn proefschrift Bibliodynamica trok Kist zes conclusies die hier verkort worden weergegeven:
– Hoewel de technische infrastructuur een aantal unieke eigenschappen had, wogen deze niet op tegen de hoge exploitatiekosten.
– Het experiment werd belemmerd door het feit dat er veel te veel actoren en medespelers in het veld waren zonder een duidelijke coördinator.
– De aanbieders van potentieel interessante informatie- en transactiesystemen lieten het afweten. Zij geloofden dat de telefoon voldoende interactiviteit bood voor de consumentenmarkt.
– De consument bleef veel te veel op de achtergrond.
– De besluitvorming - mede ten gevolge van de verkokering en het gebrek aan slagvaardigheid bij de betrokken departementen- verliep uiterst traag, waardoor de Nederlandse voorsprong op het terrein van de kabeltechnologie verloren ging.
– Het ontbrak het project achteraf bezien aan succesfactoren kennis van de macht en aan kwaliteit van de informatieve inhoud.
(Bibliodynamica, pags. 233–245)

Jammer dat Joost Kist is overleden. Ik had hem graag mijn boek Toen digitale media nog nieuw waren bij verschijning deze maand aangeboden.