Posts tonen met het label Wim Stokla. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Wim Stokla. Alle posts tonen

donderdag 1 januari 2015

Deze maand in digitaalverleden.nl

Januari 1978

De nieuwe afdeling NOS Teletekst begint experimenten met de televisietekstdienst Teletekst opgezet onder leiding van Wim Stokla, voormalig adjunct-hoofdredacteur van het Journaal.




Januari 1996

ISP Vuurwerk gaat van start op een zolderkamer in Haarlem. Het bedrijf krijgt veel publiciteit dankzij de site van Teleweb, waarop internationale telefoonboeken staan. Het bedrijf werd uiteindelijk overgenomen door Versatel Telecommunicatie, het huidige Tele-2.

vrijdag 8 augustus 2014

Viditel, voorloper van internet (2)

Op 28 januari 1980 maakte PTT Telecommunicatie de naam bekend voor haar voorgenomen informatiedienst op basis van videotex: Viditel (zie met behulp van de telefoon). De dienst zou gelanceerd worden op 7 augustus tijdens het vakantieseizoen In het geval dat er iets mis ging kon er snel gehandeld worden zonder teveel publicitaire schade; in het geval van een succes kon de PTT snel opschalen.


De lancering was gepland in het hoofdkwartier van PTT Telecommunicatie aan de Beatrixlaan in Den Haag. Neelie Kroes (nu nog EC commissaris Digitale Agenda; after all these years and all those technology changes!) zou de dienst openen. Maar aangezien zij op vakantie was in Friesland, bedacht de PTT een lancering van de dienst vanaf een jacht. Toen het moment suprême daar was, werden de televisiecamera’s en microfoons opgestart. Dit trok het elektriciteitsnetwerk van de PTT niet en het werd pikkedonker in de zaal. Het was een onheilspellend teken voor de toekomst van de dienst. Na een pauze van een kwartier, waarin Neelie Kroes naar Hotel De Wijnberg in Sneek werd gebracht, kon daar via eerder opgestelde apparatuur, de dienst worden gelanceerd. Een bericht was er ’s avonds in de radionieuwsdienst van zes uur en het nieuws van acht uur op televisie had ook een verslagje van die minuten met quotes van een PTT hoofddirecteur en Wim Stokla, de projectleider van Teletekst.



Viditel in de thuisomgeving (Collection Jak Boumans); Bureaumonitor met televisie, teletekst en videotex (© Foto: Jak Boumans Collection; apparaat behorend tot de Jak Boumans Collection)

Om de dienst op gang te krijgen, moest de PTT het-kip-of-het-ei complex ontlopen: genoeg apparatuur/gebruikers en genoeg informatie/informatieleveranciers. Zo kreeg iedere informatieleverancier 50 pagina’s in ruil voor een aangebrachte gebruiker. En dat was niet zo simpel, want de gebruiker moest zelf zijn eigen apparatuur betalen: een kleurentelevisie met ingebouwde teletekst chip kostte 1500 tot 2000 euro en een abonnement op een huurmodem vier euro per maand. De gebruiker betaalde uiteraard ook zijn eigen telefoontikken.

De dienst begon met 150 informatieleveranciers zoals de uitgevers VNU, Kluwer, Wegener, Tijl Data, maar ook de ANWB en Albert Heijn. En er waren zowaar een paar nieuwigheden Zo was er een eerste vacaturebank, Jobdata van VNU Intermediair, een echte paginatrekker; de dienst werd opgeheven in 1983. En de nationale lieveling KLM kreeg ineens concurrentie van het reisbureau Ad Latjes, dat KLM tickets uit het buitenland tegen een lagere prijs verkocht dan de KLM in Nederland. ANP was aanwezig met een persdienst. De Nederlandse dagbladuitgevers lanceerde Krantel; de site bevatte categorieën als die van de krant met Buitenland, Binnenland enz. en als er geen nieuws was in een bepaalde categorie dan stond er op de pagina: GEEN NIEUWS VANDAAG. Iets vergelijkbaars gebeurde bij BOEKDATA, een dienst die de nieuw verschenen boeken aankondigde: GEEN TITELS VANDAAG. En van de speciale effecten (zeven kleuren en blinken) werd driftig gebruik gemaakt, Zo had CB (toen nog Centraal Boekhuis) met Kerstmis een kerstboom met lichtjes in alle zeven kleuren, die ook nog allemaal blinkten.


 
 
1. Openingsscherm vacaturebank Jobdata (pagina 303); 2. Openingsscherm Economische Voorlichtings Dienst (EVD, pagina 246);
3. Openingsscherm ANP (pagina 200); 4. Openingsscherm Boekdata;
5. Openingsscherm KLM (pagina 747); 6 Openingsscherm James Telesuper, thuisservice van Albert Heijn. Foto's behorend tot de Jak Boumans Collection.
 
De opwinding was groot de eerste maanden. Directeur R. Post van Werner Electronics zei in een interview met vakbladen dat het bedrijf in 1981 5.000 decoders zou verkopen. Maar dit enthousiasme verliep naarmate de gebruikers druppelsgewijs binnenkwamen. Zakelijke gebruikers kwamen wel, maar consumenten bleven thuis. Eind augustus 1981 waren er 180 informatieleveranciers en 3.000 abonnees. Toen zowel de informatieleveranciers en de abonnees vanaf september 1981 het volle pond moesten gaan betalen zakte het aantal informatieleveranciers drastisch weg tot 130. Toch bleef de PTT positieve cijfers naar buiten brengen en maakte een klassieke PR fout: opgepompte cijfers. Deze truck werd door de redactie van Media-Info aan de kaak gesteld en leidde tot een intensieve discussie met het Staatsbedrijf der PTT.
 
De opgepompte cijfers hielpen niet en het was duidelijk dat Viditel een moeilijke weg had te gaan om consumenten aan te trekken. Dus werd er gezocht naar andere wegen zoals videotex over de kabel; een aantrekkelijk vooruitzicht in een dicht bekabeld land, maar de technologie moest nog ontwikkeld worden. Zuid-Limburg werd het gesubsidieerd proefterrein hiervoor. Een echte impuls kwam van de Postbank in 1986 toen de bank startte met elektronisch bankieren. Toch hielp het niet echt, want in september 1989 werd Viditel als dienst gestopt en vervangen door Videotex Nederland.
 
 
De omdoos met de demo diskette van Videotex NL. (Foto's copyright Jak Boumans Collection)
 
Waarom faalde Viditel? Er zijn een aantal redenen voor. Allereerst, mensen waren nog niet gewend aan elektronische informatiedistributie noch kenden ze de waarde van elektronische informatie en handel. Bovendien was er een perceptieprobleem: wat was het verschil tussen Teletekst en Viditel en hoe zat dat met de PC en de aanvankelijke incompatibiliteit? Ook de rol van de PTT als technisch manager, informatiebeheerder en promotor was een handicap. Bovendien was de dienst duur voor consumenten en niet goedkoop voor zakenlui.

Viditel was de eerste openbare online dienst in Nederland, open voor 24 uur per dag, 7 dagen per week en 365 dagen in een jaar. Dat in zichzelf was een sociale innovatie in een land, dat toen nog geen zondagskranten kende en waar geen vers brood te krijgen was op zondagmorgen.

Video over het Viditelsysteem:  www.youtube.com/watch?v=wg74YRcv4Tc
 

dinsdag 9 april 2013

40 jaar eerste teletekstdemo


Het is 40 jaar geleden dat op 9 april 1973 een select gezelschap bijeen kwam om te kijken naar het  televisietekstsysteem van ITV, de Britse commerciële televisiezender. Voor de eerste keer werden 50 pagina’s getoond via de transmissietoren van Crystal Palace in Londen. Het was het begin van de televisietekstdienst onder de naam van Oracle (Optical Reception of Announcements by Coded Line Electronics).
 
Teletext, televisietekst, was een systeem ontworpen om nieuws in tekstvorm via een aangepaste televisie te verzenden, zonder dat het programma dat werd uitgezonden onderbroken hoefde te worden. Daarnaast kon het systeem tekstpagina’s koppelen aan televisieprogramma’s voor ondertiteling of vertaling. Voor de ontvangst op het televisietoestel was een aanpassing nodig, eerst via een opzetkastje en later via een ingebouwde chip. Teletext was een presentatieprotocol. Tekst wordt gepresenteerd op een stilstaande pagina van 24 regels van 40 tekens per regel in 7 kleuren (wit, rood, blauw, groen, geel, magenta en cyaan). De letters werden opgebouwd uit een mozaïek, wat ook mogelijkheden voor rudimentaire grafische illustraties). De pagina’s waren allemaal genummerd en bereikbaar via een boomstructuur. Bij de indeling van de teletekstpagina’s zette de BBC direkt de standaard voor de pagina-indeling, met pagina 101 voor de koppen van de nieuwsberichten en standaardpagina’s voor televisieprogrammagids, sport, weer en verkeer.
 
Het systeem werd uitgevonden door BBC ingenieurs. Op 14 december 1970 legde de BBC het concept van dit systeem vast in een intern memo en op 9 februari 1971 werd een patent aangevraagd op de nieuwe technologie die Teledata werd genoemd. De BBC kondigde op 23 oktober 1971 het komende televisietekstsysteem aan en gebruikte daarvoor de naam Ceefax (see facts).
 
Proefuitzendingen van de BBC vonden plaats vanaf 1974 en in 1976 startte de BBC met een officiële Ceefax-redactie. Twee redacties van de nationale commerciële zender ITV en de lokale commerciële, Londense zender LWT boden echter al vanaf 1974 als eerste televisie-organisaties televisietekstberichten aan.

In 1992 verloren de commerciële zenders hun franchise op de zender. Vanaf 1 januari 1993 nam Het consortium Teletext Ltd met o.a. Philips de televisietekstdienst over en verzorgde berichten tot 15 december 2009, toen het de dienst staakte vanwege het succes van internet. De BBC stopte haar televisietekstdienst op 31 december 2012.
 
Het Britse teletekstsysteem kreeg navolging in een reeks andere landen, waaronder Duitsland, Vlaanderen, Zweden, Denemarken, Oostenrijk, Australië en Hongkong. Frankrijk ontwikkelde een eigen systeem onder de naam Antiope (Acquisition Numérique et Télévisualisation d’Images Organisées en Pages d’Ecriture).

Al in 1976 had de Nederlandse publieke omroepwereld gekeken naar de Britse televisietekstdiensten en gekozen voor het Ceefaxsysteem, dat sinds 1974 door de BBC gebruikt werd. In januari 1978 werd in Nederland begonnen met het opzetten van een organisatie en het uitvoeren van experimenten. De latere afdeling Teletekst stond onder leiding van Wim Stokla, voormalig adjunct-hoofdredacteur van het Journaal. Op de Firato van september 1978 presenteerde de NOS de nieuwe dienst Teletekst aan het Nederlandse publiek. In het voorjaar van 1979 werden de eerste proeven uitgevoerd vanuit studio Irene te Bussum. Teletekst ging 1 april 1980 om 10.00 uur de lucht in als NOS-dienst van de gezamenlijke omroepen.

zaterdag 17 september 2011

Wie komen er voor in het boek: De aanloop (2)

De aanloop naar commerciële online diensten en producten ligt in 1967 toen de uitgeverij Excerpta Medica een studie deed naar het gebruik van een computer in de redactionele omgeving. Dat werden uiteraard geen PC’s , want die waren er nog niet. Het werden vier geschakelde NCR 315 machines. De initiator van de studie was Pierre Vinken. Deze neurochirurg innoveerde het redactionele proces van de biomedische uitgeverij Excerpta Media. Uiteindelijk voerde Vinken een elektronische uitgeeflijn bij de uitgeverij in, die vanaf 1974 bestanden op magneetband aan bedrijven aanbood en via de Amerikaanse online informatiedienst Dialog. Met de opgedane ervaring adviseerde Vinken ook de wetenschappelijke bibliotheken en uitgeverijen zoals Uitgeverij het Spectrum. Met de vliegtuigbouwkundige Van der Walle bouwde Pierre Vinken het bedrijf Infonet op, dat zich richtte op elektronisch uitgeven.


Bij TNO werd al vroeg online gerechercheerd naar wetenschappelijke artikelen en met name chemische artikelen. Dit gebeurde onder leiding van Charles Citroen. Hij was ook een van de oprichters van VOGIN (Vereniging van Online Gebruiker Informatiesystemen Nederland) in 1977 (zie foto van oprichting). Charles is voor mij de godfather van online Nederland; ik leerde van hem online zoeken in 1980.

In 1972 werd door de minister van Onderwijs en Wetenschappen de Commissie Nucleaire Informatieverzorging (CNI) opgericht. CNI werd belast met het verzorgen van het Nederlandse aandeel in het International Nuclear Information System (INIS). Na diverse uitbreidingen van het takenpakket werd in 1976 de naam gewijzigd in COmmissie voor BIbliografie en DOCumentatie (Cobidoc). Online databanken waren toen nog nauwelijks bekend en een van de belangrijkste taken van Cobidoc destijds was de voorlichting over en het promoten van informatie uit online databanken.
Cobidoc werd in 1987 geprivatiseerd en de activiteiten op commerciële basis voortgezet in Cobidoc BV. Vanaf het begin maakten Peter Rosenbrand en Jan van der Veen deel uit van Cobidoc.

De EVD, de promotie-afdeling van het toenmalig ministerie van Economische Zaken, was ook vroeg actief met online. Er was een databank met samenvattingen van artikelen over de Nederlandse economie, die online gebracht werd bij Dialog. En later bracht de EVD de Europese aanbestedingen op Viditel. Projectleider was toen de heer Ypma.


Kluwer begon vanaf 1975 met het opzetten van een juridische databank. Vanaf 1977 begonnen Cor Verschoor en Jaap van Beelen met voorlichting over deze databank binnen Kluwer en bij de overheid en advocatenkantoren. Ik maakte toen kennis met online zoeken.







(Ik  begon naar aanleiding van een demonstratie consequenties ervan door te denken voor encyclopedieën voor mijn toenmalige uitgever Oosthoek. Het leverde een typisch plaatje op van de toekomst voorspellen via de achteruitkijkspiegel).




Vanaf 1976 begonnen de omroepen te kijken naar teletekst. Wim Stokla, ex adjunct-hoofdredacteur, kreeg de opdracht om teletekst in de omroep te integreren. Tijdens de Firato, de jaarlijkse consumentenelektronica beurs van 1978 werd een eerste demonstratie gegeven.


Tijdens deze Firato van 1978 gaf de PTT ook een demonstratie van videotex. De demonstraties van teletekst en videotex schiepen grote verwarring, maar ook zag men met name voor videotex commerciële mogelijkheden. De PTT benoemde Ir. Chiel Ruiten (+) tot projectleider voor videotex.


Uitgeverij VNU vond de dreiging groot o.a. voor de vacature advertenties van Intermediair en begon een adviesbureau voor videotex onder de naam TVS onder leiding van Arjen Everts.