Persagenda in WO II: 10 mei 1945

‘Matla’ was decennia lang een begrip op redacties van kranten, tijdschriften en omroepen in Nederland. De Haagse journalist Jean Hubert Matla richtte in 1927 zijn ‘persbureau’ op. In feite was het een documentatiedienst; Matla verzamelde en archiveerde knipsels uit binnen- en buitenlandse kranten en tijdschriften. Tegen betaling konden journalisten die raadplegen. Ook gaf Matla een maandelijkse agenda uit: een overzicht van aanstaande jubilea, historische gebeurtenissen, verjaardagen van notabelen. Voor geabonneerde redacties een rijke bron voor gerecycled nieuws en curieuze achtergrondverhalen. Deze agenda werd in de oorlog bijgehouden door de dames Matla, twee assistenten van de journalist Matla. Zelf speelde Matla een rol in het Haagse verzet.

De agenda van 4 tot 10 mei 1945 zal integraal en authentiek qua schrijfwijze worden gepubliceerd.

10 mei 1945:

• hoopt ir. G.H. Nieuwland, scheikundig ingenieur aan de Rijks-seruminrichting, te Rotterdam zijn 65en verjaardag te gedenken.

• hoopt ir. E.A.J.M. van der Velden, civiel ingenieur, te Breda zijn 60en verjaardag te gedenken.

• werd Churchill 5 jaar geleden, benoemd tot Britsch premier en minister van defensie.

• Hemelvaartsdag.

9 mei 1945:

• hoopt dr. F.J. Soesman, zenuwarts, te Den Haag zijn 75en verjaardag te gedenken.

• is het 25 jaar geleden, dat te Semarang de "Sarèkat Ambon" werd opgericht, welke vereeniging zich onder meer ten doel stelt de bevordering der stoffelijke en zedelijke belangen van de inheemsche bevolking der residentie Ambon

• is het 100 jaar geleden, dat de Zweedsche ingenieur C.G.P. de Laval, een der pioniers der turbinetechniek in het laatst der 19en eeuw, te Orsa (Zweden) werd geboren.

• feestdag van sint Gregorius van Nazianze (kerkleeraar).

• hoopt dr. D. Jacobs, em.-predikant der Ned. Herv. gemeente te Boskoop, den dag te herdenken, waarop hij 25 jaar geleden te Nijkerkerveen het predikambt aanvaardde.

8 mei 1945:

• bestaan de Ostadewoningen aan de Jacob Catsstraat te Den Haag 60 jaar.

• hoopt G.H.E. Bergsma, oud-ondervoorzitter van den Octrooiraad, te Den Haag zijn 70en verjaardag te gedenken.

• hoopt gep. reserve luitenant-kolonel C. Ringeling, oud-secretaris-generaal van het Departement van defensie, te Den Haag zijn 70en verjaardag te gedenken.

• bestaat het "Oostersch Genootschap in Nederland" te Leiden 25 jaar.

• is het 100 jaar geleden, dat de katholieke theoloog en moraal- en rechtsphilosoof V. Cathrein te Brig (Wallis) in Zwitserland werd geboren.

• is het 300 jaar geleden, dat de Fransche dichter F.M. Chastelet de Beauchateau, een wonderkind, dat reeds op zevenjarige leeftijd verzen schreef, te Parijs werd geboren.

7 mei 1945:

• is het 150 jaar geleden, dat de Nederlandsche werktuigkundige G.M. Röntgen, de pionier van het Nederlandsch stoomvaartwezen, te Essen in Oost-Friesland werd geboren.

• is het 150 jaar geleden, dat Fouquier-Tinville te Parijs als laatste slachtoffer van de guillotine werd ter dood gebracht.

• is het 50 jaar geleden, dat de Pruisische generaal-veldmaarschalk A. von Pape te Berlijn overleed.

• is het 30 jaar geleden, dat het Engelsche mailschip "Lusitania" van de Cunard-lijn op weg van de Ver. Staten naar Liverpool door een Duitschen onderzeeër werd getorpedeerd, waardoor meer dan duizend opvarenden den dood vonden.

• is het 50 jaar geleden, dat de parochiekerk van sint Jozef te America (dekenaat Horst) door mgr. Boermans werd ingewijd.         

• bestaat de parochiekerk van O.L.Vr. Visitatie te Hoogeveen 40 jaar.

• hoopt ds. J.J.H. Bange Wzn., Ned. Herv. predikant te Zuidhorn, zijn 40-jarig ambtsjubileum te gedenken.

• hoopt ds. F.G. Hospers, Ned. Herv. predikant te Zeist, zijn 40-jarig ambtsjubileum te gedenken.

• vindt te Brugge de jaarlijksche H. Bloedprocessie plaats.

• hoopt de Duitsche componist Karl Bleyle, die onlangs een compositie voltooide de tekst uit Nietsches "Also sprach Zarathustra", zijn 65en verjaardag te gedenken.

6 mei 1945:

• hoopt P. Jas, arts te Rotterdam, zijn 75en verjaardag te gedenken.         

• hoopt J.M. van Rossum, zenuwarts te Rotterdam, zijn 50en verjaardag te gedenken.

• hoopt mr. J. Dijckmeester, burgemeester van Zutphen, zijn 65en verjaardag te gedenken.

• is het 70 jaar geleden, dat in The Times een artikel verscheen van Frederic Greenwood, als gevolg waarvan Engeland de Egyptische aandeelen van het Suez-kanaal voor vier miljoen p.st. in handen kreeg, zoodat het Britsche Rijk sindsdien over de helft van alle aandeelen de beschikking heeft.

• is het 75 jaar geleden, dat de Engelsche geneeskundige sir prof. J.Y. Simpson, o.m. de ontdekker van de bedwelmende werking van chloroform, dat hij in 1847 als anaestheticum invoerde, te Edinburgh overleed.

• hoopt ds. J. Sybrandy, Geref. predikant te Blija zijn 45-jarig ambtsjubileum te gedenken.

• hoopt ds. H. Meulink, Geref. predikant te Enschede, zijn 45-jarig ambtsjubileum te gedenken.

• hoopt A.C. Rochat, journalist te Utrecht, zijn 65en verjaardag te gedenken.

5 mei 1945:

• laatste kwartier.

• hoopt mr. A.M. Joekes, oud-lid der Tweede Kamer, zijn 60en verjaardag te gedenken.

• is het 300 jaar geleden, dat de Fransche veldheer Henri de Latour d'Auvergne vicomte de Turenne bij Mergentheim in Wurttemberg door Mercy werd verslagen.

• hoopt prof. dr. J.G. Rutgers, hoogleeraar in de zuivere en toegepaste wiskunde en de mechanica aan de Technische Hoogeschool te Delft, zijn 65en verjaardag te gedenken.

• is het 250 jaar geleden, dat de Vlaamsche beeldhouwer Gabriel Grupello uit Brussel in dienst trad van Johann Wilhelm, keurvorst van de Palts, te Dusseldorf.

• is het 40 jaar geleden, dat Louis van Gasteren als Ludovico in "Othello" debuteerde bij "Het Nederlandsche Tooneel".

4 mei 1945:

• bestaat de Passage te Den Haag 60 jaar.

• is het 10 jaar geleden, dat van Batavia het eerste vliegtuig vertrok van een bij wijze van proef door de K.N.I.L.M. geopend nieuwe wekelijksche verbinding Soerabaja-Bali-Makassar v.v.

• feestdag van sint Monica (moeder van sint Augustinus).

• is het 100 jaar geleden, dat de Oostenrijksche schilder Joseph Danhauser te Weenen overleed.

• is het 25 jaar geleden, dat de Duitsche schilder Karl Röchling te Berlijn overleed.

• is het 50 jaar geleden, dat te Berlijn de première ging van de opera "Der Evangelimann", welke door den Oostenrijkschen toondichter Wilhelm Kienzl in tekst en op muziek was gebracht naar een novelle (over een rechterlijke dwaling) van Meissner.

Voor meer info over het Haagsch Persbureau Matla:bit.ly/2paOJ0c

Mei 2015 - Bevrijding 1945

De Meimaand is weer voorbij; het 14e lustrum van de herdenking van de bevrijding ook. Allerlei nieuwe filmpjes zijn opgedoken en allerlei oorlogsdrama’s zijn weer uitgespeld. De oorlog speelde bij ons thuis een rol, aangezien ik onder brug van Arnhem in elkaar ben gezet en mijn ouders na een lange evacuatie hun huis leeggeroofd vonden en van de grond af opnieuw moesten beginnen. Voor hun levensverhaal zie  de site Tremele (bit.ly/1KcBJ2f).

Voor mij persoonlijk was er een flash-back bij de herdenking bij de Woeste Hoeve in Beekbergen, waar op 8 maart 1945 door de Duitse bezetter 117 mannen gefusilleerd als represaille voor de "aanslag" op Rauter, de hoogste Duitse politiegeneraal en hoofd van de SS in Nederland. In mijn jeugd ging ik bij mijn vader achterop de fiets en later op mijn eigen fiets mee naar de herdenking. Later liep ik in september een paar keer de Airborne mars mee.

Dit jaar is er ook een concrete herinnering aan de bevrijding in huis, een verjaardagscadeautje in de vorm van een bevrijdingsvaasje van ontwerper A.D. Copier. Maar er was meer. Ter gelegenheid van de Bevrijding 2015 had ik in mijn archief de Matla Agenda van het Haagsch Persbureau Matla opgediept. Aanleiding daartoe was de vernietiging van het fysieke archief van de de Matla Agenda, in 67 jaar opgebouwd door het Haagsch Persbureau Matla. 

‘Matla’ was decennia lang een begrip op redacties van kranten, tijdschriften en omroepen in Nederland. De Haagse journalist Jean Hubert Matla richtte in 1927 zijn ‘persbureau’ op. In feite was het een documentatiedienst; Matla verzamelde en archiveerde knipsels uit binnen- en buitenlandse kranten en tijdschriften. Tegen betaling konden journalisten die raadplegen. Ook gaf Matla een maandelijkse agenda uit: een overzicht van aanstaande jubilea, historische gebeurtenissen, verjaardagen van notabelen. Voor geabonneerde redacties een rijke bron voor gerecycled nieuws en curieuze achtergrondverhalen

In juni 2014 publiceerde het Persmuseum in haar nieuwsbrief Persmus een verhaal over het knipselarchief Matla in Den Haag. Dit bureau het Haagsch Persbureau verzamelde en archiveerde knipsels over zeer uiteenlopende onderwerpen in enveloppen, maar het verzamelde ook gegevens waar een agenda van gemaakt kon worden. Deze zgn. Matla Agenda was voor redacties van landelijke en regionale dagbladen en omroepbladen een wegwijzer voor opkomende onderwerpen. In het klein was het een papieren Google voor de Nederlandse pers met jubilea van instituten en bedrijven, jubilea van de geestelijkheid, emiraten, speelschema’s van orkesten en vastlegging van de feestdagen. Matla werd een begrip bij redacteuren en na zijn dood werd de zaak voortgezet door de dames Matla, twee medewerkers met een lange staat van dienst. Tot 1994 toen de dames zich pensioneerden en de zaak werd voor twee ton aan guldens verkocht aan het WIC, het Wegener Informatie Centrum, dat ook de archieven van de Sijthoff Pers en Haagsche Courant beheerde evenals een indrukwekkend Oranje archief. Maar deze archieven, inclusief het Matla Archief werden in 2011 overgedaan aan de Media Info Groep in Almere. Alles zou gedigitaliseerd worden, een absolute monsterklus, nog afgezien van het leggen van de vele miljoenen links. En na proefnemingen werd het project gestaakt, mede door een gebrek aan belangstelling uit de markt voor dit soort informatie. De enveloppen en kaartjes gingen een vuilcontainer in, behalve voor een kleine selectie van het meubilair en van de enveloppen en kaartjes, die naar het Persmuseum gingen. M.a.w. een archief opgebouwd in 67 jaar werd in een jaar tijd vernietigd. Door toeval was een aantal clusters uit de Agenda gedigitaliseerd en gered. Het cluster van de Tweede Wereldoorlog van 1 januari 1940 tot 31 december 1945 telt integraal 17.443 items.

Door toeval was een aantal clusters uit de Agenda gedigitaliseerd en gered. In 1995 werkte ik verschillende keren samen met het WIC en de relatie bleef bestaan. Tussen 2002 en 2004 kreeg ik van het WIC toestemming om met mijn Kloosterbrigade een paar jaargangen van de Matla Agenda op proef te digitaliseren. Het was monnikenwerk voor de Kloosterbrigade, bestaande uit Mary Boumans, Ton Driessen en José de Win. In totaal zijn er 54.000 items uit de Agenda overgetikt. Het cluster van de Tweede Wereldoorlog van 1 januari 1940 tot 31 december 1945 telt in totaal 17.450 items.

Van 1 tot en met 10 mei heb ik op de pop-up site  Digitaal Verleden 10 dagen van de Agenda gepubliceerd om interesse te wekken voor de Matla Agenda in de oorlogsperiode. LinkedIn en Twitter zijn gebruikt als sociale gangmakers. Ook is aandacht gevraagd bij de pers. Met een boodschap naar verschillende instanties heb ik erfgoedinstellingen geattendeerd op het bestaan van het oorlogscluster en de interesse van deze instellingen getest voor opname/bruikleen in hun collectie en/of toekomstige tentoonstellingen.

Er is aandacht gevraagd van:

- AD/Haagse redactie – geen reactie

- Villa Media – geen reactie

Het oorlogscluster is aangeboden aan:

- Het Persmuseum – reactie, geen actie

- Centrale Haagse Bibliotheek – publiceren geen berichten van derde partijen

- Haags Historisch Museum – geen reactie

- Museon en oorlogserfgoedinstellingen – geen reactie

- e-depot Nationaal Archief – geen reactie

- NIOD – bevestiging van bericht, geen reactie

- Stichting 40-45 – geen reactie

Behalve deze oorverdovende stilte, waren er drie bemoedigende reacties. De site is met toestemming gekopieerd door Ifthenisnow. De redacteur van deze site, Walter van Teeffelen, illustreerde de agenda items met tekeningen en foto's, beschikbaar op internet. Op LinkedIn liked Eric Ravesteijn, curator van het Vakbladmuseum, het initiatief. Ook is er een reactie gekomen uit de familie Matla. De man van een vrouwelijk familielid heeft een poos bij het Haagsch Persbureau Matla gewerkt en heeft nog enige documentaire informatie.

De site Digitaal verleden met 10 bevrijdingsdagen uit de Matla Agenda is verwijderd. De site was tenslotte bedoeld als een pop-up site ter gelegenheid van het 14e lustrum van de Bevrijding 1945. De intentie is om het oorlogscluster t.z.t. te publiceren, aangevuld met de andere 36.550 items. Meer informatie over de Matla Agenda en over bruikleen kan worden ingewonnen bij jak [at] euronet [dot] nl.

Kloosterbrigades voor monnikenwerk gevraagd

Vandaag is het de laatste dag van de Maand van de Geschiedenis. Het was een maand met het thema Vriend & Vijand. Ook werd er weer een geschiedenisboek bekroond, de Nacht van de Geschiedenis werd weer gevierd en vele evenementen vonden plaats. Maar intussen ging ook een stuk geschiedenis de vuilcontainer in; een groot verlies met een kleine meevaller.

In juni 2014 publiceerde het Persmuseum in haar nieuwsbrief Persmus een verhaal over het knipselarchief Matla in Den Haag. Dit bureau het Haags Persbureau verzamelde en archiveerde knipsels over zeer uiteenlopende onderwerpen in enveloppen, maar het verzamelde ook gegevens waar een agenda van gemaakt kon worden. Deze zgn. Matla Agenda was voor redacties van landelijke en regionale dagbladen en omroepbladen een wegwijzer voor opkomende onderwerpen. In het klein was het een papieren Google voor de Nederlandse pers met jubilea van instituten en bedrijven, jubilea van de geestelijkheid, emiraten, speelschema’s van orkesten en vastlegging van de feestdagen. Matla werd een begrip bij redacteuren en na zijn dood werd de zaak voortgezet door de dames Matla, twee medewerkers met een lange staat van dienst. Tot 1994 toen de dames zich pensioneerden en de zaak werd voor twee ton aan guldens verkocht aan het WIC, het Wegener Informatie Centrum, dat ook de archieven van de Sijthoff Pers en Haagsche Courant beheerde evenals een indrukwekkend Oranje archief. Maar deze archieven, inclusief het Matla Archief werden in 2011 overgedaan aan de Media Info Groep in Almere. Alles zou gedigitaliseerd worden, een absolute monsterklus, nog afgezien van het leggen van de vele miljoenen links. En na proefnemingen werd het project gestaakt, mede door een gebrek aan belangstelling uit de markt voor dit soort informatie. De enveloppen en kaartjes gingen een vuilcontainer in, behalve voor een kleine selectie van het meubilair en van de enveloppen en kaartjes. M.a.w. een archief opgebouwd in 67 jaar werd in een jaar tijd vernietigd. De Media Info Groep kon geen kloosterbrigade vinden om dit archief te digitaliseren en als digitaal cultureel erfgoed te behouden. Doodzonde.

Het artikel in de Persmus trok mijn aandacht. In 1995 werkte ik verschillende keren samen met het WIC en de relatie bleef bestaan. Tussen 2002 en 2004 kreeg ik van het WIC toestemming om met mijn kloosterbrigade een paar jaargangen van de Matla Agenda op proef te digitaliseren. Het was monnikenwerk voor de kloosterbrigade. Maar er werden toch bijna 54.000 items ingevoerd in een databasesysteem. Daarna zijn de files in de vergetelheid geraakt, maar kwamen naar aanleiding van het artikel in de nieuwsbrief van het Persmuseum weer naar boven. Wel moest eerst nog een probleem met de databaseconversie worden opgelost. Maar sinds 28 oktober zijn de files geconverteerd en leesbaar in Excel. Dit is de inventaris:
1938: 1684 items;
1940-1945: 17450 items;
1959: 11.136 items;
1960: 10969 items;
1961: 10793 items;
1962: 1885 items (niet volledig).

In deze inventaris zitten twee clusters, nl de Tweede Wereldoorlog met 17.450 items en de overgang van de jaren vijftig naar de jaren zestig (1959, 1960, 1961, gedeeltelijk 1962) met 34.783 items. En het is interessant om deze items te analyseren, m.n. de cluster van de Tweede Wereldoorlog. De agenda heeft een aantal standaard zinnen:

-        is het zoveel jaar geleden dat ….;

-        bestaat de Nieuwe Gorinchemse Krant 50 jaar;

-        gaat het emeritaat in van …;

-        wordt te Brussel de jaarlijksche Vrouwenavond gevierd;

-        geeft de Arnhemsche Orkest-vereeniging onder leiding van Hein Jordans te Apeldoorn een volksconcert met als solist Kees Wijnbelt (hobo);

-        vangt de veertig-daagsche vasten aan;

-        hield Hitler 5 jaar geleden zijn befaamde rede in de Kroll-opera;

-        22 juli 1943 hoopt de Rijkscommissaris dr. Seyss Inquart zijn 51 verjaardag te gedenken.

Het Matla Archief en de Matla Agenda bestaan niet meer. Slechts een weinig meubilair met doosjes vol met enveloppen met knipsels en fiches is al wat tastbaar is en gelukkig ook zo’n 54.000 items. Of er nog iets met de files gaat gebeuren en of zij online komen, dat zal de komende tijd besproken worden met het Persmuseum evt. in combinatie met Haagse geïnteresseerde instanties.

Moraal van dit verhaal

Dit verhaal zou model kunnen staan voor het oprichten van een kloosterbrigade voor monnikenwerk, die met ondersteuning van de overheid en het bedrijfsleven, projecten vergelijkbaar met het Matla Archief en de Matla Agenda zou kunnen realiseren.




© Fotomontage Wired