Informatiebank miste nipt de internetgolf.

In 1990 begon het RijksComputerCentrum (RCC) met privatiseren. In de jaren tachtig had dit overheidsbedrijf een centrale positie ingenomen als rekencentrum voor de overheid. De meeste mensen kenden het bedrijf als het facilitaire bedrijf voor de Belastingdienst, dat de aanslagen uitspuugde en verstuurde en de stand van betalingen bijhield. Minder bekend was de activiteit waarbij het bedrijf optrad als besloten en/of openbare host (nu ISP genoemd) voor ministeries bij het produceren en publiceren van literatuurdatabanken. 

Lees het verder in Het inct.archief van de digitale geschiedenis: http://bit.ly/2JECF1T

In het zicht van internet...

Met een staat van dienst in de reclamewereld en marktonderzoek sinds 1972 had het automatiseringsbedrijf IVEV (Instituut voor Enquête Verwerking) na een fusie met het RijksComputerCentrum dé informatiebank van Nederland in handen. Maar in het zicht van internet strandde de Informatiebank.

IVEV

IVEV was als automatiseringsafdeling van Makrotest actief in de marktonderzoek wereld, toen het zich in 1972 afscheidde. Onder leiding van Frans van Weeren werd het een innoverend bedrijf dat slimme software ontwikkelde, maar ook grote softwarepakketten aankon. Zo ontving het bedrijf als tweede software bedrijf in Nederland een licentie voor het gebruik van Oracle software.
Qua activiteiten had het bedrijf een scala aan projecten van mediaplanning tot boekenoplage-voorspellingssysteem. Ook hield IVEV het Regio-, Basis- en RTVbestand van Het Media Instituut bij en stelde het online beschikbaar. Verder ontwikkelde het bedrijf het PTT-Verrijkingsinstrument voor marktonderzoek, waarbij postcodes werden verrijkt met CBS gegevens, urbanisatiegraad, gemeentegrootte, provincie, Nielsengebied, EEG code, Cebucogebied, nodaal gebied, plaatsnaam en gemeentenaam. 

IVEV/Marketing Data 

V.l.n.r. Ruud Buijn, Han Koppelaar, Gerard van Meurs, Frans van Weeren, Rob Piscaer, Lex van Straten en Bob Grossenbagt 

(© Onderzoek)

Vanaf 1986 werd een online activiteit toegevoegd, die IVEV als centraal inbelpunt voor de marketing-communicatiewereld en een opstap was naar een bredere online doelgroep. In 1986 werd de informatieleverancier Marketing Data overgenomen. Het bedrijf was in 1984 opgericht en produceerde samenvattingen van kranten- en tijdschriftartikelen, voorzien van bedrijfscodes. De doelgroep was werkzaam in marketing, reclame en zakelijke dienstverlening. De gebruiker kon op trefwoorden en bedrijfscodes in de databank informatie zoeken. Behalve elektronische informatie leverde Marketing Data op verzoek ook de kopieën van de originele artikelen. De portefeuille van online bestanden werd in de jaren daarna verder uitgebreid. Zo bracht IVEV in 1989 voor uitgeverij Vermande databestanden van het ministerie Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening online. 

Informatiebank 
IVEV en Marketing Data kwamen in 1990 in contact met het RCC, het RijksComputerCentrum. In dat jaar was het overheidsbedrijf verzelfstandigd in aanloop naar privatisering. RCC nam in de jaren tachtig een centrale positie in als rekencentrum voor de overheid. Dat was voornamelijk administratief werk, maar bij de ministeries ontstond ook de behoefte aan het produceren en raadplegen van databanken. Hiervoor was IBM Stairs-software op grote mainframes beschikbaar. In 1991 had het RCC 25 openbare overheidsbestanden online met in totaal 1 miljoen documenten, variërend van bibliografische bestanden van ministeries en semioverheidsinstellingen tot fulltext parlementaire bestanden.
Het RCC streefde ernaar marktleider te worden op het gebied van het online ontsluiten van informatie in databanken en besloot IVEV over te nemen in 1991. De activiteiten werden ondergebracht in de werkmaatschappij RCC-IVEV. In 1995 werd de werkmaatschappij uitgebreid met de oprichting van de Informatiebank als een gezamenlijke onderneming van SDU en de RCC Roccade werkmaatschappij Twinfo (het toenmalige RCC-IVEV). Doelstelling van het bedrijf was om  zich ontwikkelen tot een multimedia-uitgeverij op het terrein van openbaar bestuur, milieu, marketing en management.
RCC Roccade stak haar ambitie om uit te groeien tot dé online- en offline-informatiedienst  van Nederland niet onder stoelen of banken en wilde uitbreiden. Zo kocht het de Nederlandse  Pers Databank en nam het de milieu-informatiedienst  Centrale Ingang Milieu Informatie (CIMI) onder haar hoede. 

In het zicht van internet... 
De activiteiten van Twinfo vielen samen met de introductie van internet in Nederland. Op 1 mei 1993 XS4ALL lanceerde haar internet toegang met 500 gebruikers op de openingsdag. En op 15 januari 1994 opende De Digitale Stad (DDS) haar poorten en wist in korte tijd 10.000 gebruikers voor zich te winnen.
Maar RCC Roccade kreeg die internetgolf niet te pakken. Want in 1996 kondigde RCC Roccade een programma van desinvesteringen aan vanwege de laagconjunctuur. Bovendien rommelde het ook binnen RCC Roccade en Twinfo, waar culturen met elkaar botsten. Dat leidde tot een splitsing van de activiteiten van de Informatiebank in de segmenten overheids- en bedrijfsinformatie. Het onderdeel overheidsinformatie, inclusief CIMI, ging verder als Sdu Informatiebank in Den Haag. De bedrijfsinformatietak, met de productgroepen Marketing Data, Nederlandse Persdatabank en de Management CD, bleef bij de Informatiebank, maar stonden in de verkoop. Zo werd in 1996 de Nederlandse Pers Databank overgenomen door het uitgeversconcern PCM. Marketing Data werd in 1997 verkocht aan investeerders. De drijvend krachten achter de Informatiebank, Frans van Weeren en Atie de Heer verdwenen uit beeld. En de overgebleven activiteiten van Twinfo werden geïntegreerd in RCC Roccade of afgebouwd.

In het zicht van internet verloor Nederland een potentieel krachtige online databank.

Dit jaar in digitaalverleden.nl

Week van de eerste Nederlandse e-boeken:

In 1994 werd bij de presentatie van Sony's e-reader het Elektronisch Groene Boekje gelanceerd door Sdu.

Meer info op pg.197-200

 Zie ook bit.ly/1FkL7L0

Voor de introductie van internet was er reeds een informatie-industrie in Nederland. Het boek Toen digitale media nog nieuw waren geeft een overzicht  van die periode vanaf 1968 tot 1997. Bestel het boek a 29,95 euro (zonder verzendkosten) op http://bit.ly/1DYjRSN

De eerste generatie elektronische boeken

Veel mensen veronderstellen dat elektronische boeken pas op de markt kwamen toen internet beschikbaar kwam. Maar de eerste elektronische boeken kwamen beschikbaar op een zilveren schijfje. Tegen het einde van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig, werden CD-media vooral gezien als verpakte bandbreedte, een goedkoop alternatief voor online. Maar het waren anderzijds ook megaboeken.

De mogelijkheid van elektronische boeken was al vanaf 1971 verkend in het project Gutenberg van Michael Hart. In dit project werden klassieke boeken, die al in het publieke domein terecht waren gekomen, overgetikt en online beschikbaar gesteld. De opkomst van de PC, floppy disk en CD-ROM maakten andere distributievormen voor de klassieke werken beschikbaar.

Het lezen van een boek op de PC werd echter niet als een bruikbare optie gezien, en een CD-ROM-speler met leesvenster was, gezien de grootte en draagbaarheid, een onding. Sony borduurde voort op het succes van de audio discman. De ingenieurs van Sony ontwierpen in 1990 een discman voor data, met daarin een mini-CD van 8 cm diameter en 200 MB capaciteit als informatiedrager. Ze schreven er het content management systeem SEBAS (Sony Electronic Book Authoring System) bij. Het eindresultaat was een draagbaar apparaat voor elektronische boeken. Op de markt van mobiele apparatuur was dat een vrij uniek verschijnsel. Er waren notebooks op de markt, klein en handelbaar, zoals de Quincento van Olivetti en er was de voorloper van de Personal Digital Assistant (PDA), de Newton van Apple, maar deze waren bestemd voor de professionele markt. Sony maakte al snel duidelijk dat het zich met dit apparaat richtte op de persoonlijke entertainmentmarkt. De onderneming kaapte en passant ook de term Electronic Book.

Het leesappraat van Sony kreeg de naam Data Discman. Het elektronisch boek, aangeduid als EB, stond op een minidisk van 200 MB.Sony introduceerde het apparaat in 1990 in Japan en in 1992 in Europa. Enkele Japanse bedrijven zoals Panasonic waren ook bereid te investeren in hardware. Aangezien Electronic Book geen open standaard was, moest Sony zelf de ontwikkeling en verkoop van titels op gang brengen. Dat eerste werd gedaan door in elk land een Electronic Book Committee te organiseren waarin de uitgevers en softwareontwikkelaars zich verenigden. Al snel werden in de VS en Groot-Brittannië veel titels geproduceerd, voornamelijk elektronische versies van gedrukte boeken, en gesproken boeken waar men naar kon luisteren en tegelijk meelezen met de gesproken tekst. Ook kwamen er multimediaversies van encyclopedieën en gesproken multimediamenu’s van restaurants. Het boek Sliver werd als eerste Engelstalige roman op Electronic Book uitgebracht, zowel als tekstbestand en als gesproken bestand. In Duitsland had Bertelsmann de primeur met een multimedia encyclopedie op Electronic Book; voor ieder land was een paar seconden van het volkslied opgenomen (voor Duitsland was overigens het verkeerde volkslied opgenomen!).

In Nederland werd in 1992 het Netherlands Electronic Book Committee (NEBC) opgericht. NEBC bestond uit vijftien uitgevers en softwarebedrijven.

Nederlandstalige EB titels 1993-1995:

Titel                                                            Uitgeverij
Winkler Prins Medisch Vademecum*           -  Bonaventura/Elsevier
Winkler Prins Poly Marketing Vademecum  -  Bonaventura/Elsevier
Winkler Pins Culinair Vademecum*             -  Argus/Elsevier
PBNA Technisch Zakwoordenboekje*         -  PBNA/Elsevier
Hotels en Restaurants in Nederland*          -  Elektroson
Elektronisch Handwoordenboek Engels*    -  Van Dale Lexicografie
Verschueren Groot Woordenboek/
Het Juiste Woord*                                      -  Standaard Uitgeverij
Het Groene Boekje*                                   -  Sdu
Reisgids Ierland                                         -  ANWB 

* Van deze titels zijn werkende exemplaren aanwezig in de Collectie Jak Boumans
Bron: Electronic Media Reporting, 1996 

Op 12 maart 1994 werd Electronidc Book in Nederland gelanceerd o.a. met een grote advertentie in De Telegraaf. Maar Sony trok in het najaar 1994 de stekker al weer uit Electronic Book. In het destijds matige economische klimaat werd het geen verkoopsucces. Sony stopte abrupt met de ontwikkeling van titels. In de Benelux waren toen nog geen 1200 exemplaren van de Data Discman verkocht. Het NEBC hief zich eind 1994 op nadat Sony lopende contracten voor titelontwikkeling had verbroken. In Japan ging de verkoop van Electronic Book nog door tot 2001, het jaar waarin het Electronic Book Committee Japan werd opgeheven. Wereldwijd zijn tot eind 1995 slechts 356 Electronic Book-titels ontwikkeld. In Nederland werden slecht een tiental titels geproduceerd. Vanaf 1997 werden er e-boeken gedistribueerd via internet.

Deze blogposting is een bewerkt fragment (pgs 197-200) uit mijn boek Toen digitale media nog nieuw waren - Pre-internet in de polder (1967-1997). Bestel het boek a 29,95 euro (zonder verzendkosten) op http://bit.ly/1DYjRSN  

Dit jaar in digitaalverleden.nl

In 1996

beginnen negen Nederlandse uitgevers ( Telegraaf, PCM, FD, VNU Dagbladen, NDC, Wegener, Bonaventura, Weekbladpers, Sdu,) een project voor een digitale knipselkrant onder de naam Central Station.

Voor meer info zie bit.ly/1N11ins 

Voor de introductie van internet was er reeds een informatie-industrie in Nederland. Het boek Toen digitale media nog nieuw waren geeft een overzicht  van die periode vanaf 1968 tot 1997. Bestel het boek a 29,95 euro (zonder verzendkosten) op http://bit.ly/1DYjRSN

 

 

Dit jaar in digitaalverleden.nl

In 1991

neemt het RijksComputerCentrum, het latere Pink Roccade de informatiedienst Marketing Data en IVEV -informatiediensten over. Samen met Sdu wordt de Informatiebank opgezet. Het bedrijf koopt de Nederlandse Pers Databank en neemt CMI, een milieu-informatiedienst, over.

Meer info op pg. 255, 256

Voor de introductie van internet was er reeds een informatie-industrie in Nederland. Het boek Toen digitale media nog nieuw waren geeft een overzicht  van die periode vanaf 1968 tot 1997. Bestel het boek a 29,95 euro (zonder verzendkosten) op http://bit.ly/1DYjRSN  

Bevroren online: e-Boek (6)



CD-media werden vooral gezien als verpakte bandbreedte, een goedkoop alternatief voor online. Maar het waren anderzijds ook megaboeken. De mogelijkheid van elektronische boeken was al vanaf 1971 verkend in het project Gutenberg van Michael Hart. In dit project werden klassieke boeken, die al in het publieke domein terecht waren gekomen, overgetikt en online beschikbaar gesteld. De opkomst van de PC, floppy disk en CD-ROM maakten andere distributievormen voor de klassieke werken beschikbaar.

Het lezen van een boek op de PC werd echter niet als een bruikbare optie gezien, en een CD-ROM-speler met leesvenster was, gezien de grootte en draagbaarheid, een onding. Sony borduurde voort op het succes van de audio discman. De ingenieurs van Sony ontwierpen in 1990 een discman voor data, met daarin een mini-CD van 8 cm diameter en 200 MB capaciteit als informatiedrager. Ze schreven er het content management systeem SEBAS (Sony Electronic Book Authoring System) bij. Het eindresultaat was een draagbaar apparaat voor elektronische boeken. Op de markt van mobiele apparatuur was dat een vrij uniek verschijnsel. Er waren notebooks op de markt, klein en handelbaar, zoals de Quincento van Olivetti en er was de voorloper van de Personal Digital Assistant (PDA), de Newton van Apple, maar deze waren bestemd voor de professionele markt. Sony maakte al snel duidelijk dat het zich met dit apparaat richtte op de markt van persoonlijk entertainment. De onderneming kaapte en passant ook de term Electronic Book.

Het leesapparaat van Sony kreeg de naam Data Discman. Het elektronisch boek, aangeduid als EB, stond op een minidisk van 200 MB. Het apparaat bevatte een toetsenbordje en een schermpje en woog aanvankelijk 450 gram. De eerste versie had geen aantrekkelijk ontwerp en was met een zwart/wit scherm zonder grijstinten allesbehalve uitnodigend. Latere versies, die vooral in Japan populair werden, waren lichter in gewicht, hadden een scherm met grijstinten of een kleurenscherm en een batterij die langer meeging.

De Data Discman als leesapparaat met een minidisk als informatiedrager. Op de
minidisk kon 200 MB aan data worden opgeslagen (© foto Collection Jak Boumans, E-boeken en e-reader eigendom Collection Jak Boumans)

  

Sony introduceerde het apparaat in 1990 in Japan en in 1992 in Europa. Enkele Japanse bedrijven zoals Panasonic waren ook bereid te investeren in hardware. Aangezien Electronic Book geen open standaard was, moest Sony zelf de ontwikkeling en verkoop van titels op gang brengen. Dat eerste werd gedaan door in elk land een Electronic Book Committee te organiseren waarin de uitgevers en softwareontwikkelaars zich verenigden. Al snel werden in de VS en Groot-Brittannië veel titels geproduceerd, voornamelijk elektronische versies van gedrukte boeken, en gesproken boeken waar men naar kon luisteren en tegelijk meelezen met de gesproken tekst. Ook kwamen er multimediaversies van encyclopedieën en gesproken multimediamenu’s van restaurants. Het boek Sliver werd als eerste Engelstalige roman op Electronic Book uitgebracht, zowel als tekstbestand en als gesproken bestand. In Duitsland had Bertelsmann de primeur met een multimedia encyclopedie op Electronic Book; voor ieder land was een paar seconden van het volkslied opgenomen.

(l) Hotels en Restaurants in Nederland, Elektroson, 1994 (© foto Collection Jak Boumans, CD eigendom Collection Jak Boumans) 

(r) Elektronisch handwoordenboek Engels EN NE, Van Dale Lexicografie, 1994 (© foto Collection Jak Boumans, CD eigendom Collection Jak Boumans)



(l) Elektronisch Groene Boekje, Sdu, 1994 (© foto Collection Jak Boumans, CD eigendom Collection Jak Boumans)
(r) Verschueren Groot Woordenboek met Het Juiste Woord, Uitgeverij de Standaard, 1994 (© foto Collection Jak Boumans, CD eigendom Collection Jak Boumans)

In Nederland werd in 1993 het Netherlands Electronic Book Committee (NEBC) opgericht. NEBC bestond uit vijftien uitgevers en softwarebedrijven die een tiental commerciële EB-titels zouden produceren. Op 12 maart 1994 werd de Sony EBG reader gelanceerd met een zestal Nederlandse titels van gidsen en woordenboeken en een promotiefilmpje. Sony hoopte op een verkoop van 1200 units van de Sony EBG.

Nederlandstalige EB titels 1993-1995

Titel                                                                    Uitgeverij

Winkler Prins Medisch Vademecum               - Bonaventura/Elsevier

Winkler Prins Poly Marketing Vademecum    - Bonaventura/Elsevier/

Winkler Pins Culinair Vademecum                 - Argus/Elsevier

PBNA Technisch Zakwoordenboekje              - PBNA/Elsevier

Hotels en Restaurants in Nederland                 - Elektroson

Elektronisch Handwoordenboek Engels          - Van Dale Lexicografie

Verschueren Groot Woordenboek/

Het Juiste Woord                                              - Standaard Uitgeverij

Het Groene Boekje                                           - Sdu

Reisgids Ierland                                               -  ANWB

Bron: Electronic Media Reporting, 1996

Sony trok in het najaar 1994 de stekker uit Electronic Book. In het destijds matige economische klimaat werd het geen verkoopsucces. Sony stopte abrupt met de ontwikkeling van titels. In de Benelux waren toen nog geen 1200 exemplaren van de Data Discman verkocht. Het NEBC hief zich eind 1994 op nadat Sony lopende contracten voor titelontwikkeling had verbroken. In Japan ging de verkoop van Electronic Book nog door tot 2001, het jaar waarin het Electronic Book Committee Japan werd opgeheven. Wereldwijd zijn tot eind 1995 slechts 356 Electronic Book-titels ontwikkeld.

De Aesthedes ontwerpcomputer

De ontwerpcomputer Aesthedes met een concept van het logo Total Design

Het Hilversumse bedrijf Claessens Product Consultancy lanceerde in 1982 de Aesthedes ontwerpcomputer. Het was het eerste grafische werkstation waarbij een vormgever zonder tussenkomst van technici digitaal kon ontwerpen. Bijzondere Collecties over de computer:
De Aesthedes was in zijn tijd al een legendarische machine. Weinig bedrijven konden de kapitale aanschafprijs van de computer betalen. Dit maakte de Aesthedes tot een ware bezienswaardigheid. Met de opkomst van de Apple Macintosh II eind jaren tachtig verdween de Aesthedes uit beeld.

De Aesthedes was voorzien van tien microprocessoren, en de drie 20 inch beeldschermen konden 16 miljoen kleuren weergeven. In Nederland werd de Aesthedes onder meer aangeschaft door uitgeverij Sdu. Grafisch ontwerper Jaap Drupsteen gebruikte de Aesthedes om een deel van het 25-guldenbiljet te ontwerpen. Ook werd het systeem gebruikt voor het ontwerpen van nieuwe etiketten voor Heineken bierflesjes. Het basissysteem kostte in 1985 bijna 90.000 Britse pond.

Volgens Bijzondere Collecties is het bijzonder dat de computer tentoongesteld kan worden, omdat de grote computer meestal op de schroothoop eindigde. De Aesthedes is tot en met 13 mei te zien in de tentoonstelling The printed book.

Het naastgelegen UvA ErfgoedLab besteedt ook aandacht aan de mythische computer en verzamelt zo veel mogelijk verhalen, artikelen en foto's die te maken hebben met de Aesthedes. Wie zijn of haar eigen ervaringen wil delen met het UvA ErfgoedLab kan mailen naar aesthedes@uvaerfgoedlab.nl.

Bronnen: Persbericht en Wikipedia