Introductie van de audio CD met een vinylplaat en een CD door Joop Sinjou op 17 augustus 1982 (© Sinjou)
Op 17 augustus, 1982 werd de eerste CD audio, Visitors van Abba,
geperst in de Philips fabriek in Langenhagen (Duitsland). De uitvinding van de
CD betekende een nieuw tijdperk voor de muziekindustrie, maar ook voor de
informatie-industrie. Voor de muziekindustrie werd de introductie van de audio
CD een overstap van analoog naar digitaal en een kwaliteitsstap met superieure
geluidskwaliteit, krasvrije duurzaamheid en draagbaarheid van het product. Maar
de audio CD betekende ook innovatie in de digitale amusementswereld, die
uiteindelijk leidde tot de lancering van de DVD en de opvolger Blu-ray.
Een van de eerste audio CD spelers, een zgn. bovenlader (© Philips)
Philips en Sony werden partners op
vrijwillige basis in het CD project. Nadat de beeldplaat door de consument was afgewezen
ten gunste van de VHS videoband, gingen de twee fabrikanten van consumentenelektronica met hun ingenieurs bij elkaar zitten om een nieuwe optische audio schijf te
ontwerpen en bijvoorbeeld de doorsnee van de schijf te specificeren. Met de
oorspronkelijke opslagcapaciteit van de disc werd gemikt op een uur audio
content en een schijf diameter van 115 mm. Uiteindelijk werd gekozen voor 74
minuten, genoeg om Beethoven’s negende symfonie te beluisteren. Over het gat in
de schijf was men het snel eens: het zou zo groot worden als een dubbeltjesmunt uit het guldentijdperk.
In 1980 werd de nieuwe standaard van Philips en Sony vastgelegd in het zgn. Red Book.
Op de hekgolf van het succes van de optische
audioschijf ontwikkelden Philips en Sony in 1984 een compact disk voor data, de
CD-ROM (Compact Disc – Read Only Memory).
De schijf had een opslagcapaciteit van 600Mb en werd een aantrekkelijke
vervanger van online. De CD-ROM was in feite verpakte bandbreedte enerzijds en
een megaboek anderzijds.
CD-ROM bleek een tijdelijke disruptieve
technologie. Met name de wetenschappelijke online informatiediensten bekeken
het fenomeen CD-ROM met de nodige argwaan. Deze diensten met voornamelijk
tekstuele informatie, vnl. ASCII databanken, zagen de optische schijf als een
aanval op hun dienstverlening. Zouden deze tekstuele informatiediensten alleen
bestaansrecht hebben voor actuele informatie? Zou een bedrijf als Kluwer
Rechtswetenschappen een combinatie van online en offline moeten maken, waarbij
de online dienst beperkt zou worden tot de meest recente uitspraken en de rest
van de jurisprudentie op CD-ROM zou worden gezet?
Maar er was meer aan de hand tussen 1985 en
1997: multimedia deed haar intrede in 1988. Natuurlijk waren er mogelijkheden
om grafische werk, foto’s en muziek online te brengen, maar hiervoor waren geen
standaarden en in veel gevallen was de capaciteit van de telefoonlijn te
beperkt. De cd-rom werd een nieuwe drager voor een gecombineerde stroom van
tekst, beeld en geluid. De cd-rom ving gewoon het gebrek aan bandbreedte op.
Daarmee heeft de CD-ROM een belangrijke rol gespeeld bij de introductie van
multimedia en interactiviteit, hetgeen de ASCII informatiediensten en
videotexdiensten niet gelukt was. Deze diensten waren er potentieel klaar voor,
want het zoeken in de tekstbestanden liep al via interactieve menustructuren.
Maar in videotex waren de afbeeldingen hoekig en primitief en bovendien waren
er voor beeld en geluid nog geen standaarden en compressietechnieken
beschikbaar. Toen in 1990 een multimediastandaard voor pc's (MPC) werd aangenomen,
werd cd-rom de drager voor een gecombineerde stroom van tekst, beeld en geluid.
Dit leidde ook tot een technologische
formatenstrijd binnen de data compact disc wereld. Over het CD-ROM formaat was
men het snel eens; in een ongewone korte tijd voor
standaardisatieprocedures van formaten ontstond een industriestandaard, gevolgd
door een ISO norm. Maar met de mogelijkheden van multimedia in het vooruitzicht
ontstonden veel formaten, vnl. gericht op multimedia en huiskameramusement. De
meeste hadden nauwelijks een kans van overleven.
Voor de grootste verwarring in de formaten,
met name onder uitgevers, zorgde Philips met de compact disc interactive (CD-I),
een formaat dat huiskameramusement moest brengen zoals films, spellen en
documentaires. Philips richtte zelfs voor CD-i een uitgeverij van consumenten
titels op, die in 1996 weer werd opgeheven. Voor een kleine verwarring zorgde
Sony met de lancering van het elektronisch boek, bestaande uit een elektronisch
leesapparaat en een mini-disc van 200Mb, maar die verwarring was ook in 1996 al
weer van de markt verdwenen.
De CD-ROM is niet uit beeld verdwenen, maar is
slechts een tijdelijke vervanger geweest voor het tekort aan bandbreedte. De
CD-ROM heeft wel haar plaats gevonden als distributiemedium van software en
persoonlijk archiefmateriaal, terwijl de CD-i de voorloper is geweest van de
Digitale Video Disc (DVD). Online kwam in alle hevigheid terug in 1994 met de
introductie van internet voor consumenten.
