Beste wensen voor 2013

Eindejaarsoverzichten zijn interessant. Ze geven een overzicht van de gebeurtenissen en soms wordt er een conclusie getrokken. Zo ook 16 jaar geleden. Op Oudjaarsavond 1996 werd internet voor blijvend verklaard door het NOS journaal jaaroverzicht 1996.  Internet was nu definitief en officieel en niet langer meer weg te denken. Het tijdperk waarin we experimenteerden met nieuwe media (ASCII, videotex en CD-media), was ten einde gekomen. Het tijdperk van digitale media was begonnen.

 

De eerste grote fusie van Nederlandse digitale-mediabedrijven binnen de PTT, het latere KPN, vond plaats op 1 januari 1997. De videotexdienst Videotex Nederland hield op te bestaan en de elektronische berichtendienst Memocom beëindigde haar activiteiten en adviseerde haar klanten over te stappen naar World Access/Planet Internet, het latere Planet Internet en Planet, dat was ontstaan uit een fusie van twee ISPs binnen de PTT.

Of er dit jaar conclusies in het Eindejaarsoverzicht getrokken gaan worden is nog maar de vraag. Tenslotte staan de publieke omroepen zelf onder druk. Maar meer daarover later. Nu eerst de kurken laten knallen.

 

Streepjescode

Op 9 december 2012 is Norman Joseph Woodland op 91-jarige leeftijd overleden. Woodland en zijn medestudent Bernard Silver waren de uitvinders van de streepjescode ook wel barcode genoemd.
Het is een faciliteit die niet meer weg te denken is in de handel en zeker niet in de elektronische handel.

De streepjescode onstond toen Silver een manager van een supermarkt aan een decaan van de Drexler University in Philadelphia hoorde vragen om mee te denken aan een oplossing hoe productinformatie kon worden opgeslagen.

Woodland had al zijn ingenieurstitel en hij besloot met zijn verdere studie te stoppen  en zich helemaal aan de ontwikkeling van de streepjescode/barcode te wijden. Toen hij op een dag min of meer gedachtenloos een patroon van paralelle lijnen in het zand tekende, was de barcode geboren, een rechthoek van verticale zwarte strepen.

Zestig jaar geleden op 7 oktober 1952 kregen Woodland en Silver het patent op hun idee. Silver overleed in 1963 en Woodland ging verder met de ontwikkeling.

In de ontwikkeling van de streepjescode kwam vaart dankzij de toepassing van leespaparatuur, maar ook werd er organisatorisch gewerkt aan de toepassing van de streepjescode.  Begin van de jaren tachtig viel alles op zijn plaats en begon de streepjescode zijn plaats in de wereld te veroveren

In Nederland werd dit bevorderd door het EDIForum, dat vanaf 1988 initiatieven op het gebied van Electronic Data Interchange bundelde. Partijen in dit platform werkten aan de invoering van de barcode en daarnaast aan elektronische bestelprocedures die via speciale netwerken verliepen. Gebruikersgroepen waren actief in uiteenlopende branches als landbouw en visserij, industrie, bouwnijverheid, handel, transport en opslag, bank- en verzekeringswezen, gezondheidsdiensten en overheid. In 1990 toonde onderzoek aan dat er 63 EDI-gebruikersnetwerken waren, waarin 1300 tot 1500 bedrijven of instituten elektronische gegevensuitwisseling toepasten. In 1991 was het aantal EDI-gebruikers al gestegen naar 5400. Twee jaar later werden 58 miljoen berichten verzonden met ordergegevens, transportopdrachten, factuurgegevens, betalingen, bevestigingen, stamgegevens, statusinformatie en historische overzichten.

In 1998 heeft EDIForum met 11 partijen het electronic commerce platform ECP.NL mee helpen oprichten. Het Platform kreeg vier clusters van taken toebedeeld: 1. Bewustwording van de markt, 2. Faciliterend raamwerk, 3. Stimulering pilotprojecten, 4. Monitoring R&D. ECP.NL zou later actief thuiswinkelen via internet oppakken en er een keurmerk voor ontwikkelen.

Vanaf 2010 is ECP  het platform waar overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties kennis uitwisselen en samenwerken om de ontwikkeling van de Nederlandse informatiesamenleving te bevorderen. Hierbij is elektronische handel, inclusief streepjescodes, ondergebracht.

Vergeet het 25 jarig jubileum van SMS

Vandaag werd 20 jaar geleden de eerste SMS verstuurd werd. De 22 jarige Britse softwareontwikkelaar Neil Papworth stuurde op 3 december 1992 het allereerste, openbare sms-bericht ter wereld naar zijn baas bij Vodafone Richard Jarvis. De inhoud van de boodschap luidde 'Merry Christmas'. Een beetje vroeg op 3 december, maar in Groot-Brittannie zijn ze er altijd vroeg mee bezig. De boodschap werd getikt op een toetsenbord van een computer. De eerste sms die daadwerkelijk op een mobiele telefoon werd ingetikt werd in 1993 verzonden door Riku Pihkonen die bij Nokia werkte. De inhoud van de boodschap van Pihkonen is onbekend.

SMS werd gezien als een nieuw medium, maar met beperkingen. Allereerst beperkte dit medium zich tot tekst. In de VS wordt het dan ook texting genoemd. De tekst was bovendien beperkt tot 160 tekens op het scherm. Dat vroeg dan ook om een serie afkortingen, waarvan ff = even een van de bekende voorbeelden is. Uitgeverij Het Spectrum heeft in 2001 nog eens een SMS afkortingen woordenboek op papier uitgegeven, dat overigens maar één editie haalde*. Intussen zijn er verschillende online SMS-woordenboekjes, meestal geïncorporeerd in woordenboeken met internettermen.

SMS kan wel getypeerd worden als een van de eerste sociale media. Communicatie met een of meerdere personen wad een uniek verkooppunt. Maar intussen is het medium ook uitgegroeid tot een herinneringsdienst van afspraken van bijv. de tandarts of herinneringen aan de gebedstijden voor islamieten.

En met het nieuwe medium kwamen zoals gewoonlijk de rages. Een van de klassieke rages is om de Bijbel te gebruiken (de Bijbel in het Gutenbergproject, de Bijbel op CD-ROM, De Bijbel op Internet). En inderdaad uitgeverij Jongbloed kwam met een gedrukte SMS Bijbel, onder de titel SMS-BBL. Uiteraard werden citaten uit de Bijbel en later ook Koran per SMS verstuurd. Maar ook schrijvers gebruikten SMS om SMS-boeken te produceren; in sommige gevallen werden ze geproduceerd door meerdere schrijvers. Een lang leven was dit soort experimenten niet beschoren.

Was er in de jaren negentig een Seikohorloge dat headlines van nieuws doorgaf, zo werd vanaf 2000 geëxperimenteerd met SMS-nieuwsdiensten op de mobiele telefoon.  Zo begon NRC-Handelsblad in mei 2001 een nieuwsdienst die ook per SMS werkte. Kort na 11/9 werd de dienst uit de lucht gehaald. NRC ging weer iets anders doen.

 

Ook zijn er de nodige spellen voor SMS gemaakt. Zo hield het Eindhovense bedrijfje Physical Presence Games een maand lang een experiment met het interactief spel Xjou via sms en het web. Spelers moeten speciale codes op het juiste moment door anderen laten versturen. Er was een geldprijs mee te winnen. Het is onduidelijk wat er van het spel geworden is.  Wel is het zo dat SMS spellen vaak als dekmantel gebruikt werden voor sms-abonnementen. Zo heeft de Consumentenautoriteit het bedrijf Smart Media Services in 2009 een boete van 119.000 euro opgelegd, aangezien de dienst verpakt was als spelletje, terwijl het in werkelijkheid om een abonnement ging. SMS is intussen ook vast onderdeel geworden van televisieshows, waarbij men kan SMS’en om een keuze door te geven.

In de loop der jaren is SMS een grote geldbron geworden voor de telecombedrijven. Maar SMS staat aan het begin van het einde. De smartphone met Twitter neemt de positie van SMS over; de lengte van de berichten is nog steeds kort, maar het gemak van de distributielijsten. Apps zoals Whatsapp nemen snel de plaats in van SMS met als voordeel het gemak van de distributielijsten en de  lengte van de berichten. Kortom, de vraag is gewettigd of SMS wel de 25 jaar haalt.

*   WAN2TLK? (SMS-WRDNBKJE) door Gabrielle Mander, uitgegeven door Uitgeverij Het Spectrum - febr. 2001

29 juni 2015 - De uitvinder van SMS, de Finse ingenieur Matti Makkonen, is op 63-jarige leeftijd overleden. Makkonen bedacht in 1984 een manier om geschreven berichtjes naar andere mobiele telefoons te sturen. Hij werkte toen voor de Finse PTT, wat later telecomreus TeliaSonera zou worden. Aanvankelijk werd SMS gebruikt door telecomtechnici om onderling technische berichten tussen telecomcentrales uit te wisselen. Pas in 1992 werd het eerste publieke sms'je verstuurd. Makkonen verdiende er geen cent aan, anderen mochten de technologie van hem gratis toepassen. Hij weigerde ook sms-taal te gebruiken.

Update Libris Geschiedenis Prijs

UPDATE 21/10/2012: Bart van der Boom heeft de Libris Geschiedenis Prijs gewonnen voor zijn boek ‘Wij weten niets van hun lot - Gewone Nederlanders en de Holocaust'. Er dongen dit jaar 320 boeken mee naar de prijs. De winnaar krijgt een bedrag van 20.000 euro.

Uiteraard feliciteren wij Bart van der Boom.
Zie analyse Libris Geschiedenis Prijs
 

Mijn boek in de bieb van Almere

Ik was gisteren in het centrum van Almere en had wat tijd over tussen twee afspraken. Ik ben even bij de Nieuwe Bibliotheek naar binnengelopen en heb gekeken op hun computer of zij een exemplaar van mijn boek Toen digitale media nog nieuw waren - Pre-internet in de polder (1967-1997) in de collectie hebben. Ja hoor, en het is ook nog uitgeleend tot 27 oktober!

Frankfurter Buchmesse: toetssteen boekenindustrie

Deze week wordt de jaarlijkse Frankfurter Buchmesse gehouden. Op deze beurs zijn dit jaar ruim 7.000 standhouders aanwezig uit 100 landen. Ruim 280.000 bezoekers uit 129 landen zijn op zoek naar boeken en nog eens boeken, van literatuur tot vakwetenschap, van fictie tot non-fictie.

Over de jaren is de beurs veranderd. Was het vroeger een beurs waar je naar toe moest om als uitgevers elkaar te ontmoeten en te onderhandelen over vertaalrechten, nu heb je via e-mail en skype meer mogelijkheden om te onderhandelen.

Maar ook het product is veranderd. Bestond vroeger het boekenaanbod uit gedrukte boeken, nu is het aanbod uitgebreid met elektronische boeken. Dit jaar zijn hier ook de apps aan toegevoegd, als product en als marketing tools.

Deze omslag heeft een lange aanloop gehad. In 1970 begon het proces van boeken produceren te veranderen met het zetten van teksten en opmaken van pagina’s met behulp van computers. In 1985 werd de CD-ROM geïntroduceerd en begon men te zagen aan de poten van de gedrukte encyclopedie. Neemt men de Encyclopedia Britannica, dan is het proces van gedrukte editie naar digitale editie in 2012 afgerond.   

Dit hele proces werd ook wel getypeerd als elektronisch uitgeven. De term omvatte niet alleen het automatiseren van het productieproces. Maar op de Frankfurter Buchmesse 1993 werd de term breder getrokken in het toonaangevende rapport New Opportunities for Publishers in the Information Services Market (1993, Consulting Trust) van de Europese Commissie. Hierin werd de eerste Sony e-book reader als voorbeeld gebruikt. Op de Frankfurter Buchmesse 1996 verklaarde de Europese Commissie elektronisch uitgeven heilig bij de verschijning van het rapport met de titel Electronic Publishing: Strategic Developments for the European Publishing Industry towards the Year 2000.

Het elektronisch uitgeven werd voor het publiek echt duidelijk toen vanaf 2006 de e-readers met e-Ink schermen op de markt kwamen en uitgevers eindelijk verleid of gedwongen door Amazon e-books te produceren. En gaat het hard. E-Boeken kunnen nu gekocht worden, gehuurd worden en via streaming direct op een scherm gelezen kunnen worden.  

En de grote klap gaat nu helemaal komen. Op de Frankfurter Buchmesse werd een e-reader aangekondigd voor tien euro. Afhankelijk van de kwaliteit van het scherm en de faciliteiten kosten e-readers van 99 euro tot 350 euro, maar de Duitse e-reader txtr beagle kan de prijs zo laag houden omdat er geen hoogstaande technologie in het apparaat zit. De spotgoedkope reader lift mee op technologie die ingebouwd zit in smartphones. Boeken moeten middels bluetooth en een gratis Android app overgebracht worden naar de lezer. Gebruikers van de beagle hebben geen lader en kabels nodig. Twee AAA batterijen die een plek hebben gevonden aan de onderzijde van de reader gaan volgens de fabrikant ruim een jaar mee. Als ze leeg zijn, kunnen ze simpel vervangen worden door twee nieuwe batterijen. De txtr beagle heeft een 5 inch scherm met een resolutie van 800 x 600. Het apparaat weegt slechts 128 gram, inclusief batterijen. Het geheugen bedraagt 4GB. De spotgoedkope ereader kan met alle bestandsformaten overweg die door de smartphone app worden ondersteund, waaronder epub en pdf. Ca. 3 jaar geleden presenteerde het Duitse bedrijf Txtr voor het eerst een eigen ereader op de Buchmesse te Frankfurt. Die ereader werd om diverse redenen nooit op de markt gebracht. Nadat de multinational 3M het bedrijf overnam, werd er echter opnieuw gewerkt aan een eigen ereader.

 UPDATE 14 oktober 2012 Zag net een interview op YouTube waarin Kobo haar Kobo Mini e-reader (met e-Ink scherm) aankondigt voor 80 euro! De Bebook Mini (met e-Ink scherm) wordt intussen aangeboden voor 89 euro in computerzaken zoals MyCom.

Dertig jaar en nu al out

In 1982 werd de audio CD gepresenteerd door Philips. Nu 30 jaar later zijn de audio CD en haar nakomelingen op weg naar het museum.   

© Royal Philips

Op 17 augustus 1982 werd de eerste audio-cd, het album The Visitors van Abba, geperst in de Philips-fabriek in Langenhagen (Duitsland). In oktober werd de platenhandel geconfronteerd met het nieuwe medium. Deze was aanvankelijk niet erg enthousiast, maar vonden het wel fijn dat een audio CD niet gekopieerd kon worden zoals de lp’s en cassettebandjes. En na een prijsverlaging van de CD platen van 60 naar 40 gulden begon het te lopen. Mede door de audio CD groeide een bedrijf als de Free Record Shop van 25 winkels naar 300 winkels. Maar de audio CD is bezig met een neergang. Hoewel een bedrijf als de Free Record Shop nog in 2012 zo'n 8 tot 10 miljoen cd's per jaar verkoopt, is de omzet in de afgelopen jaren gedaald met zo’n 60 procent. De groei is eraf. Netwerkdiensten als iTunes, Real Player, Spotify en Tunify vervangen het medium.

 

Boven:  tekst CD-ROM (1993), multimedia CD-ROM (994);

Onder: CD-i (1995); Sony e-book (1994)

© Jak Boumans Collection

In de hekgolf van het succes van de audio compact disc ontwikkelde Philips een compact disc voor data, de cd-rom ( Compact Disc – Read Only Memory). De voor die tijd grote opslagcapaciteit maakte de schijf een aantrekkelijk alternatief voor online-opslag. De cd-rom werd in 1985 gelanceerd. De datadisk was als medium interessant. De grote opslagcapaciteit maakte het tot een concurrent van online en het faciliteerde de overgang van tekst naar multimedia. Dat wil niet zeggen dat het pad naar succes makkelijk was. De compact disc is ooit omschreven als de telg geboren uit een liefdeloos huwelijk tussen een Nederlandse reus en een Japanse geisha. Voorbestemd als klassiek musicus, leerde het kind toch door voor bibliothecaris, maar werd uiteindelijk gedwongen om zijn geld te verdienen als komiek. Deze korte, maar bondige omschrijving geeft het kronkelpad aan dat cd-media hebben afgelegd. Ondanks de groei van de dataschijven voor opslag van software en entertainment producten (spellen, encyclopedieën, e-books op mini-disks) in de jaren negentig, moesten deze media plaatsmaken voor internet. Nu worden de CD-ROM en de DVD (Digital Video Disc) nog gebruikt voor spellen en films, maar ook deze mediavormen worden bediend door internet. Het is een kwestie van tijd.  

Eerste proef DVD met de film van Bert Haanstra The Netherlands (1995). © Jak Boumans Collection

De periode van 30 jaar overziend, kan gesteld worden dat de CD heeft gediend als een tijdperk tussen smalband en breedband online. De CD was eigenlijk niet meer dan  een medium, dat verpakte bandbreedte verschafte voor muziek en multimedia. De capaciteit op de CD groeide ook wel door van de Mb’s naar de Gb’s op de DVD. Maar de diensten zijn nu overal en altijd beschikbaar.