De pers in de mediatransitie

Ik ben een liefhebber van retro-pc’s en sinds een herniaoperatie met name van draagbare retro-pc’s. Toen ik onlangs dan ook een Kaypro op de veilingsite Catawiki zag, begon de geheugenmachine meteen te werken. Want daarmee konden verslaggevers en correspondenten, na de automatisering van het zetproces met mainframes en mini-computers, eindelijk voetbalwedstrijden, evenementen en persconferenties ter plekke verslaan.

Lees verder in het inct.archief van de digitale geschiedenis:
bit.ly/2P6cNmT

Iconische schootcomputers geveild

Op vrijdag 17 februari 2017 werden op Catawiki Computer Collectibles twee vintage schootcomputers geveild: een Olivetti M-10 en een Tandy Radio Shack Model 200. De twee iconen werden geveild met een verschil van 74 euro.

Beide laptops zijn iconen uit een tijd waarin draagbare computers meer sjouwables van ca. 10 kg waren. Ze werden dan ook schootcomputers genoemd en waren tussen de gewichtsbandbreedte van 1,5  en 2 kg.  Opvallend is wel het beweegbare scherm van de Olivetti M-10 met een venster van 8 regels, terwijl de Tandy Radio Shack Model 200 een groter beweegbaaar scherm met 16 regels heeft. Het is des te opvallender omdat de sjouwables tot die tijd een ingebouwd scherm hadden met een afneembaar toetsenbord.

Boven links: NEC 8201A (bruikleen van Hans van Nieuwkerk; foto: Collectie Jak Boumans); boven rechts: Tandy Radio Shack Model 100 (computer en foto: Collectie Jak Boumans; beneden links: Olivetti M-10 (Catawiki); beneden rechts: Tandy Radio Shack Model 200 (Catawiki) 

De twee computers behoren tot de familie schootcomputers ontworpen door Kyocera in 1982. De eerste schootcomputer uit deze familie was de NEC 8201A. Deze werd in 1983 gevolgd door de Tandy Radio Shack Model 100. De laatste werd redelijk verkocht in de VS, maar weinig in Europa, totdat fabrikant Olivetti het design model Olivetti M-10 lanceerde. Het chassis van deze schootcomputer zat onder het toetsenbord terwijl het 8-regelig scherm beweegbaar was in tegenstelling tot de NEC 8201A en Tandy Radio Shack Model 100, waarbij de schermen in het chassis ingebouwd is. De Tandy Radio Shack Model 200 heeft een apart beweegbaar scherm ter grootte van het chassis. Dit levert een 16-regelig scherm op. De Tandy Radio Shack Model 200 werd daarmee het prototype voor de laptop.

Op de veiling ging het dus tussen een design schootcomputer en prototype voor de laptop, terwijl in principe het chassis hetzelfde was, zij het met verschillende voortschrijdende geheugenspecificaties. De design schootcomputer bracht slechts 26 euro op, terwijl de Tandy Radio Shack Model 200 slechts 100 euro opleverde, terwijl de veilingmeester deze draagbare computer schatte op 150 tot 260 euro.

Het is wonderlijk om te zien dat twee vintage schootcomputers, iconisch vanwege hun beweegbare schermen, zo’n verschil in prijs lieten zien.  

Meer informatie over sjouw- en schootcomputers 

Een reactie via LinkedIN  
Henk Janssen Dag Jak, ik heb er ook nog zo een thuis. maar die bewaar ik nog even. Ik heb er destijds als system engineer bij VNU ongeveer 100 van ingericht en uitgeleverd aan correspondenten. Grappig dat ze nu als vintage worden beschouwd. De tijd is snel gegaan. 

Jak Boumans Dag Henk, leuk om te horen dat er zo'n 100 apparaten in gebruik kwamen. Was dat rond 1984? Bij de Telegraaf experimenteerde o.a. redacteur gezondheid Gongrijp met een Tandy Radio Shack Model 100. 

Henk Janssen Jak, ja om en nabij die periode moet dat wel geweest zijn. Wij hebben destijds naast de M-10 ook diverse Tandy's gehad toen die op de markt kwamen. Die hadden immers een veel uitgebreider scherm. Het is allemaal al lang geleden. Wel grappig om het nu weer terug te zien.

 

Van sjouwcomputers naar schootcomputers

Wanneer over de eerste draagbare computers in de jaren tachtig wordt geschreven, dan wordt al snel gesproken over de sjouwcomputers: KayPro en Osborne. Je kon ze inderdaad verplaatsen, maar je moest wel spierballen hebben. Beide ‘draagbare’ computers wogen 10kg plus.

 

Links: Osborne; rechts: Kaypro

Minder aandacht is er gewoonlijk voor de schootcomputers. Deze generatie van draagbare computers werd populair bij journalisten gezien het  gewicht van 1,5 tot 2 kg, afhankelijk van de batterijen. In 1983 kwamen de merken NEC, Tandy en Olivetti met deze lichtgewichten op de markt. Ze kwamen allemaal uit dezelfde fabriek van Kyocera: NEC 8201A, Tandy100, Olivetti M-10 en de Tandy 200.

 

Boven links: NEC 8201A (bruikleen van Hans van Nieuwkerk; foto: Collectie Jak Boumans);boven rechts: Tandy100 (computer en foto: Collectie Jak Boumans; beneden links: Olivetti M-10; beneden rechts: Tandy200 (foto: Herman van Oorschot) 

Draagbare computers werden weer een onderwerp, toen een collega uit mijn netwerk midden in een verhuizing zat en meldde dat hij nog een Tandy200 had gevonden tussen zijn spullen. Hij stuurde er later nog een foto van. Wow! Wat een feest om deze te zien. Zelf heb ik een Tandy100 sinds 1983. Ik kocht geen sjouwcomputer, aangezien ik in dat jaar aan een hernia geopereerd werd. Ik heb de Tandy100 in het ziekenhuis kunnen gebruiken, zij het met een extern modem, want wifi moest nog uitgevonden worden. Uiteraard had ik de nodige belangstelling aan bed van de doctoren en verplegend personeel. Die had ik later ook in Londen, wanneer ik op het apparaat zat te tikken in de Northernline metro.

In 1985 heb ik op de Tandy100 het manuscript voor de Aula pocket Online Handboek geschreven; je kon er 32 pagina’s op schrijven en moest dan de tekst uploaden voor opslag op een floppy disc naar een bureau PC, in dit geval een Superbrain. Toern het boek af was, werd een floppy disc en een geprint manuscript aan de uitgever (Uitgeverij Het Spectrum) toegeleverd, die vervolgens door overtikken van het papieren zetsel liet fabriceren! Ook werden met de Tandy100 artikelen aangeleverd aan de redactie van de VNU nieuwsbrief Media-Info, later omgedoopt tot Telecombrief.

 

 

Het schrijven gebeurde op een Tandy100, daarna werden ca. 32 pagina's verzonden per modem naar de bureau PC Superbrain, op een floppy gezet en uitgeprint. (Apparaat: Collectie Jak Boumans; beide foto's: Collectie Jak Boumans). 

De Tandy100 doet het nog steeds. Onlangs gebruikte ik hem nog bij een praatje in de klas van een kleinkind; hij ging rond en de kinderen hakten er lustig op los.

Het was een mooie serie computers. Behalve de Tandy100 heb ik ook de NEC 2081A in mijn collectie als bruikleen van Hans van Nieuwkerk. De apparaten van deze 1983 serie hadden allemaal een bijna gelijk toetsenbord en het intern geheugen kon ca. 32 pagina’s tekst bevatten. Ze hadden een venster van 8 regels tekst. De Tandy200 van één jaar later had hetzelfde toetsenbord, maar een groter venster van 16 regels met 40 tekens per regel.

Na de aanloop van de sjouwcomputers en de schootcomputers in het begin van de jaren tachtig is de ontwikkeling naar draagbare computers met een groot scherm, groot geheugen, internen modem en zelfs een ingebouwde CD speler snel gegaan en is er en wedstrijd ontstaan wie de lichtste computer kan bouwen.

Reactie Geert Rolf (Tehuis voor Bejaarde Computers)

Vorige week ontving ik een reactie op het boek van Geert Rolf. Hij leverde de foto op pagina 245 van een VAX 11/780 computer van TNO-IBBC; met een vergelijkbare computer werd in 1986 door CWI het transatlantische verkeer onderhouden tussen de VS en Nederland

Geert Rolf is de eigenaar van het particuliere museum Tehuis voor Bejaarde Computers in Winssen vlak bij Nijmegen. Wie dit museum bezoekt reist terug in de tijd naar de minicomputers van de jaren 70, die geleidelijk doorgroeien naar 32 bits systemen en werkstations van de jaren 80 en 90. Het Tehuis voor Bejaarde Computers richt zich op 16 bit minicomputers te beginnen met de PDP 11/20 (1970). Hoewel de meerderheid van de systemen gemaakt zijn door Digital Equipment Corporation zijn er ook anderen van Philips, Data General, Olivetti, Hewlett Packard enz. De collectie omvat ook een aantal bekende 32 bit machines uit de jaren '80.

Hallo Jak,

Het boek heb ik inmiddels uit…

Het boek beschrijft een deelgebied van de IT, waar ik me niet zo mee bezig hield. Ik ben wat minder met informatie-ontsluiting en wat meer met ontwikkelingen in de techniek bezig. Niettemin opende het mijn ogen voor een lange ontwikkeling  (producten en markt) van wat toch weer techniek gedicteerd wordt: waar de mogelijkheden en vooral onmogelijkheden van de toenmalige datacom (lees PTT) een belangrijke rol speelde.

Het leek mij dat de tweede helft van het boek wat aanschouwelijker overkomt: ik kon me in de tweede helft wat beter voorstellen waar het inhoudelijk om ging.

De volgende herinneringen maakte het boek weer eens los:

-1- 1977/1978 zat ik op de HTS"A" aan de Europaboulevard Amsterdam en een van de oudere jaars studenten liep een stage bij VNU aan het Gelderlandplein. Ik ben een keer bij 'm wezen kijken. Er stond een PDP 11/40 waarop MUMPS draaide een Basic-achtig taaltje met ingebouwde database.

-2- +- 1988 Bij de Nijmeegse Blindenbibliotheek liep een project om infomatievoorziening voor blinden/slechtzienden te ontsluiten: IBM PS2/30 met brailleleesregel en braille printer; inbellen op Brabantse Informatie Project en daarnaast enkele offline infobronnen op CDROM. Projectbegeleiding: Research voor Beleid.

-3- +- 1995 Vanuit Thijssen Field Service (Veenendaal) een storing opgelost aan de datacom van een bedrijf aan de Vijzelstraat in Amsterdam. De naam is me ontschoten, maar zij waren een "nieuwe media" tak van een bedrijf uit Gouda dat vooral met Viditel toepassingen bezig was (geweest). Dat takje aan de Vijzelstraat ging niet lang daarna failliet.

…

Geert

Beste Geert,

Dank voor je reactie.

Ja het boek is meer vanuit de informatie-ontsluiting geschreven dan vanuit de techniek. Niet verwonderlijk, ik heb theologie en filosofie gestudeerd.

Leuk om te horen dat je het tweede gedeelte aanschouwelijker vond.

Tav je herinneringen:

1. De PDP van VNU Tijdschriften was voor de abonnementen administratie… Voor de redactie hebben zij in 1979 bij de introductie van het mislukte tijdschrift NieuwsNet gekozen voor Wang.

2. Bij het Nijmeegse Blindenbibliotheekproject heb je nog gewerkt met het Brabants Informatie Project (BIP). Ik heb laatst de toenmalige projectleider … nog gesproken. Ik heb ook nog met Research voor Beleid gewerkt. Research voor Beleid en mijn bedrijf Electronic Media Reporting hebben samen onderzoek naar de toekomst van CD-i gedaan (zie FD 02/09/1992). Philips was daar niet blij mee.

3. Dat bedrijfje in de Vijzelstraat ken ik niet, maar dat bedrijf in Gouda was volgens mij TSS. Zij brachten o.a. Teletekst en de NS op Viditel…

Jak