Op 10 maart plaatste de webarchivaris
van de Koninklijke Bibliotheek (KB) een oproep op Twitter voor een exemplaar
van de eerste Nederlandstalige roman, Roes der Zinnen, in 1994 geplaatst op
internet. De roman is niet langer beschikbaar op internet, maar zou nog wel
beschikbaar zijn op een floppy disc. Een speurtocht naar de floppy disc was van
korte duur, want die was opgeslagen in mijn particuliere E-media collectie
(CJB). Een speurtocht naar een floppy discspeler duurde langer. Maar op 25 juni
2020 is de inhoud van de floppy disc overgedragen aan het Webarchief van de
Koninklijke Bibliotheek.
Foto van de floppy disc met omdoos en zegel. Op de disc heeft de auteur geschreven: dhr Bouman, 8/12/1994 en Marcel. De schijf werd overhandigd op een congres over Internet in de Reehorst te Ede, georganiseerd door het Multi Media Research Institute (MMRI).
De schrijver en zijn roman

De schrijver van Roes der Zinnen was
Marcel Bullinga (1958-2019). Hij had in 1994 al elf boeken gepubliceerd
waaronder de roman Jongensboek. Toen ontdekte hij internet. Zijn verkenningen
op het nieuwe medium maakte hem nieuwsgierig en begon met het onderzoeken van
toekomstperspectieven. Op XS4ALL was hij een van de eerste drie Nederlanders
die een eigen site opzette. Nadat hij het manuscript van Roes der Zinnen aan
verschillende uitgevers zonder resultaat aangeboden had, zag hij een
internetproductie in het project, waarbij hij gebruik kom maken van nieuwe
technieken zoals multimedia en hyperlinks en nieuwe distributietechnieken. Voor
eigen rekening en risico produceerde hij de site
http://www.xs4all.nl/~roesderz/ en bracht deze op 15 oktober 1994 online,
vooruitlopend op een congres over het Elektronisch Boek, dat op 17 oktober 1994
in Rotterdam werd gehouden. Het boek Roes der Zinnen is nooit in gedrukte vorm
uitgekomen en heeft nooit een ISBN uitgeversnummer gehad.
De roman
De roman is ‘een persoonlijke zoektocht
naar extase’ en gaat over de ervaringen van een jongen, die als fotomodel en
danser heeft gewerkt en nu op dit leven terugkijkt. Deze zoektocht naar extase ontwikkelt zich in 52
hoofdstukken tekst, een vijftiental foto’s en een muziekfragment.
Elektronisch boek
Het tijdstip waarin de roman op internet
gepubliceerd werd, was een warrige tijd voor de media. Verschillende
elektronische informatiedragers vochten om de heerschappij: floppy discs,
CD-media en online. Sinds 1982 was de digitale CD op het toneel verschenen,
eerst met muziek (CD-Audio), toen met tekst (CD-ROM), daarna met multimedia
(CD-ROM, CD-i, 3DO, CDTV) en in 1991 verscheen Sony met een mini-ROM voor het
(multimedia) e-boek. De Amerikaanse Voyager Company experimenteerde met boeken,
films en muziek op floppy discs, CD-ROMs en beeldplaten en werd vooral bekend
door de Expanded Books, hypermedia boeken.
Online werd in diezelfde tijd geïntroduceerd als internet voor
consumenten; in Nederland op 1 april 1993 door de provider XS4ALL. Er
verschenen wel sites voor literatuur zoals de Opkamer en Forum, waar verhalen
en novelles op werden gepubliceerd, maar geen romans.
Mediakeuze
Met internet werden nieuwe mogelijkheden
voor een roman verkend. Er zijn twee series hoofdstukken: die van het verleden
en die van nu. Behalve teksten zijn er foto’s van een vijftiental fotografen
toegevoegd en is later een geluidsfragment voor een dansperformance toegevoegd.
Waarom in het nationaal webarchief
Literatuur recensenten hebben zich nooit
gewaagd aan een recensie, maar dat kan ook zijn vanwege hun onbekendheid met de
computer en internet. Marcel Möring stelde op het Elektronisch Boek congres, dat een boek, geproduceerd
zonder een redacteur van een uitgeverij alleen maar leidt tot meer rotzooi;
overigens zonder het bewuste boek te hebben gelezen. Rob van Erkelens van de
Groene Amsterdammer noemt het een regelrechte draak.
Maar het was wel de eerste roman, die
op .nl gepubliceerd werd en geen platte kopie van een gedrukt boek was. Het had
multimedia (tekst, foto’s, muziek en een grafiek).
Bovendien had het een nieuwe
distributieformule, waarbij het eerste hoofdstuk als uithangbord gebruikt werd,
na bestelling van een floppy disc à 25 gulden een wachtwoord werd uitgereikt,
dat toegang gaf tot de rest van de roman.
Wat is er tot nu toe opgegraven
-
52 tekstfiles van
hoofdstukken;
-
4 tekstfiles voor
copyright, opdracht, index en begin;
-
Grafische file
met choreografie, thumbnails en logo’s;
-
Technische files:
web (Cello) en Winsock, een programmaatje dat toegang gaf tot internet;
-
Een schermfoto,
afgedrukt in een krantenartikel;
-
Een vijftal krantenartikelen,
beschikbaar op Delpher.nl.
-
Vermelding van
het bestaan van het boek in mijn gedrukte boek Toen digitale media nog nieuw
waren – Pre-internet in de Polder (1967-1997) en in mijn
blogposting.
Er ontbreken nog een vijftiental foto’s
en een muziekfragment.
Een schermfoto uit de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC), 11 maart 1996 (Bron: Delpher.nl)
Wat kan het nationaal webarchief ermee?
Het webarchief kan de tekst en
technische files opslaan en reproduceren, inclusief het zappen
tussen hoofdstukken, van verleden naar nu en v.v. Een hedendaagse webbrowser kan Cello
vervangen, aangezien de tekstfiles html gecodeerd zijn.
Maar met deze reconstructie van de tekstfiles is er nog
niet de ervaring van de eerste publicatie, want de foto’s ontbreken en het
muziekfragment. Naar deze ontbrekende multimedia assets wordt nog onderzoek
gedaan in het privé archief van de schrijver.