Posts tonen met het label Datadiscman. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Datadiscman. Alle posts tonen

donderdag 10 september 2015

Eerste Sony e-boek leesapparaten


In 1986 kondigde de CEO van Sony, Akito, op een spectaculaire manier aan dat de minidisc de informatiedrager van de toekomst zou worden. Tijdens een wereldcongres van uitgevers hield hij het schijfje omhoog en liet het schitteren in de zon en voorspelde dat de minidisk het toekomstige medium van de uitgevers zou worden. De minidisc zou eerst de drager worden van muziek en daarna van boeken. Met 200Mb was de minidisc groot genoeg voor de meeste romans en non-fiction boeken. Een minidisc zou zelf de complete tekst van een 25-delige encyclopedie kunnen bevatten, inclusief lage-resolutie illustraties en muziek. De uitgevers, die voornamelijk de geur van bedrukt papier kenden, hadden een nieuw gespreksonderwerp.






Vlnr: Eerste model: Sony DDM EBG, tweede model DDM EBA

Toch zou het tot 1991 duren voordat het leesapparaat op de markt kwam. Sony moest eerst de markt van muziekluisteraars bekeren van een Walkman met cassette naar een Discman met een minidisc. De principes van de Discman werden ook toegepast op de DataDiscMan (DDM). Het apparaat moest draagbaar en handzaam zijn, de minidisc moest de informatiedrager zijn, het scherm moest goed leesbaar zijn en het moest op batterijen en elektriciteit kunnen werken. Het werd inderdaad een klein apparaat met een zwart/wit schermpje en een qwerty toetsenbord vormden de apparatuur waarin een minidisc geplaatst kon worden. Het eerste leesapparaat, Data Discman EBG, voor het e-boek was geboren en werd in 1991 in Japan gelanceerd, in 1992 in de VS en Groot-Brittannië  en in 1994 in de Benelux. Het tweede leesapparaat, DDM EBA, werd in 1993 op de markt gebracht.



Het eerste model van het Sony leesapparaat (1991) was van een zware kunsstof gemaakt. Het scherm was klein en zwart/wit. En het qwerty toetsenbord bestond uit rubberen toetsen.

DDM EBG met twee Nederlandstalige titels 


Specificaties van de DDM EBG en de DDM EBA

Apparaat     EBG       EBA
Lengte         16,3cm   15,5cm
Hoogte          4,0cm     3,5cm
Breedte        10,2cm   10,5cm
Gewicht        616 gr    483gr

Scherm
Lengte            7cm      8,5cm
Breedte         5,5cm     7cm
Kleur             z/w         z/w

Voeding
Electriciteit    9V          6V
Batterijen       4A          4A

Voor het afspelen van de minidisc was een constructie bedacht,  waarmee de schijf in een houder zat, die leek op de 1,4Mb floppy disc. Hoe ingenieus het eerste leesapparaat ook was, het gebruik ervan was bepaald niet aantrekkelijk. Het apparaat was lomp en zwaar, terwijl het schempje prettig lezen niet bevorderde. Het bekijken van een titel als Joy of Sex was bepaald geen genot. Alles bij elkaar was het geen apparaat dat je in je jaszak zou stoppen. Bovendien was de prijs van 1200 gulden (ruwwweg 560 euro) voor een dergelijk apparaat kostbaar. 

Afspeelmechanisme van de DDM 



Het tweede model DDM30 was al een verbetering. Het apparaat leek meer op de muziek DiscMan qua afmetingen. Bovendien had het een aluminium behuizing. Qua toetsen en minidisc mechanisme waren er geen veranderingen. Het appraat was meer aanvaardbaar dan de eerste versie. Helaas was het tweede model van de e-reader ook geen incentive voor de lezers/gebruikersmarkt om zo’n apparaat met een paar naslagwerken te kopen. 

DDM EBA 


De Sony e-reader en e-boeken hebben wereldwijd een kort leven gekend. Eigenlijk was de eerste golf van e-boeken in 1996 alweer voorbij. Het had 365 boeken wereldwijd opgeleverd, waarvan een 10+ Nederlandstalige titels, allemaal Nederlandstalige naslagwerken. Overigens heeft de Sony e-reader met variaties van Panasonic en Matsushita in Japan een langer leven gekend.



Het waren overigens niet alleen technologische bezwaren tegen de apparatuur en minidiscs, die de verkoop hinderde. Allereerst moesten mensen wennen aan het idee van een elektronisch boek. Nederland was net bezig met PC en de multimedia CD-ROM tussen 1990 en 1996. Bovendien was er sprake van een economische crisis in het midden van de jaren negentig; voor Sony Benelux een reden om de stekker te trekken uit de titelontwikkeling van uitgevers en bedrijven. En internet was in aantocht, een nieuwe kanaal met meer multimedia mogelijkheden, meer bandbreedte en goedkopere distributiemogelijkheden. 

De besproken DDM's  maken deel uit van het Pre-Internet Project, dat in september 2015 is gestart. In het kader van dit project worden een digitaal archief en een fysieke collectie van apparaten en artefacts onder de naam Collectie/Collection Jak Boumans opgebouwd uit de periode 1967-1997. Beide DDM's zijn nog intact en kunnen nog met minidiscs worden afgespeeld. DDM EBG is sinds 1993 in het bezit van Jak Boumans. De DDM EBA is een schenking van Peter Luitze, ex-directeur van het Multi Media Centrum (MMC) in Utrecht, dat de meeste Nederlandstalige titels heeft geproduceerd. 
Meer schenkingen van apparaten en artefacten (CD-media bijv.) zijn welkom. Neem hiervoor contact op met Jak Boumans (jak [at] euronet.nl).




donderdag 6 juni 2013

Archeologie van de tablet


Het begin van de jaren negentig waren interessante jaren voor de ontwikkeling van de tablet.
Reeds in 1972 had Alan Kay een tablet getekend als protoype.
 
 
Maar het duurde tot de jaren negentig voordat er meer ontwikkeling voor een tablet kwam, weg van de bureaucomputer of de draagbare computer.
 
De ontwikkeling van de tablet kwam uit drie hoeken. In 1989 kwam Apple met de Newton, een personal digital assistant (pda). Ik heb een video gevonden, die de Newton vergelijkt met de iPad.
 
 
Sony ontwikkelde de eerste E-book reader in 1991. Ik heb een video in mijn verzameling gevonden uit maart 1994 van een promotiefilmpje van Sony voor de Datadiscman e-reader met een reclame voor twee Nederlandse e-books: een hotel en restaurant gids en Engels-Nederlands/Nederlands-Engels woordenboek van Van Dale Lexicografie.
 
 
 
De andere ontwikkeling kwam uit de hoek van de krantenuitgevers. Zij zagen al een lange tijd dat de dode-bomenrepubliek zou gaan veranderen. Het Amerikaanse krantenconcern Knight Ridder had in feite als een afdeling voor interactieve media onder leiding van Roger Fidler opgericht en hield zich bezig met videotex, maar ook met een tablet-achtig product, electronic tablet. Dit was een grote tablet, waarop allerlei nieuwe vormen van een interactieve krant werden gesimuleerd.  


  
 
 Deze video is geproduceerd in 1994. Ik had in 1995 het genoegen Roger Fidler te ontmoeten in Amsterdam, waar hij deze video afspeelde en een prototype van de electronic tablet toonde. 

donderdag 19 juli 2012

Korte archeologie van het tablet


Naar aanleiding van een rechtszaak over patenten wordt duidelijk dat Apple al vóór 2004 bezig was met het ontwikkelen van de iPad. Tijdens de rechtszaak worden een aantal foto’s getoond van het prototype. Dit prototype is dikker dan de iPad die in 2010 gelanceerd werd; het heeft ronde hoeken en het logo van Apple ontbreekt niet. In de rechtszaak wordt aangetoond dat Apple bezig was met de iPad, maar de ontwikkeling ervan stop zetten ten faveure van de iPhone.
De ontwikkeling van de iPad past in het geheel van de tabletontwikkeling. Deze was reeds ruim vóór 2004 aan de gang. Het enige verschil was dat de nadruk van de prototypen van de elektronische tabletten, die vanaf 1990 werden ontwikkeld, meer op de applicaties lag dan op de telecommunicatie.

Tabletten zijn al oud, althans de kleitabletten met spijkerschrift in Babylonië. Andere vormen hiervan zijn de papyrus handschriften in Egypte. De westerse wereld ontwikkelde handgeschreven boeken een verzameling van pagina’s, die eigenlijk een verzameling van leesplankjes vertegenwoordigen. Vanaf Gutenberg ontstaat het boek de definitieve vorm van het boek. Daarnaast worden met name in het onderwijs, maar ook in winkels bordjes en leesplankjes gebruikt.

Het eerste ontwerp dat leek op een tablet of e-reader werd in 1968 op papier gezet door Alan Kay. Voortbordurend op zijn eerste schets ontwikkelde hij in 1972 het prototype Dynabook als een personal computer voor kinderen van alle leeftijden. Het was duidelijk een voorbeeld voor de tablet en de e-reader.


Kleine elektronische tabletten verschenen in de vorm van Personal Digital Assistants (PDA) eind van de jaren tachtig. Apple bracht de Newton op de markt. Op het tablet konden in handschrift notities worden aangebracht; de technologie was te vroeg en niet uitontwikkeld. Daarna kwam HP bijvoorbeeld met de PDA. 

Vanuit de uitgeefindustrie ontstaat er in de twintigste eeuw behoefte aan een elektronisch leesplankje voor boeken enerzijds en kranten anderzijds. De ontwikkeling van een tablet voor boeken kwam via Sony die in 1991 naar het voorbeeld van de draagbare Walkman de Datadiscman lanceerde, een e-reader met een mini-disk van 200MB (zie foto: © Jak Boumans Collection, 2011). Dat was de eerste golf van de e-reader. De Datadiscman werd geen succes en ook de e-boeken niet. Het apparaat was te zwaar, de levensduur van de batterijen te kort en het scherm te klein en onrustig om te lezen. In maart 1994 werd de Datadiskman door Sony in Nederland uitgebracht met een aantal naslagwerken (bijv. Van Dale woordenboeken E-N, N-E; Standaard Het Juiste Woord).
Aan de kant van de kranten werd gewerkt aan een elektronische krant. Xerox en IBM zochten het in oprolbaar digitaal papier. Onderzoeker en journalist Roger Fiddler kreeg in 1992 de kans om in het Knight Ridder Laboratory om een prototype van een elektronische krant te maken op een tablet. In 1995 reisde hij de hele wereld rond met zijn verhaal en een prototype. Als grootste handicaps zag hij de leesbaarheid van het scherm en de grootte van het tablet.

Maar intussen was internet bezig aan een opmars en werd aanvankelijk gezien als een aflevernetwerk. Dat betekende dus dat boeken en kranten konden worden afgeleverd via het worldwide web. Men keek dus naar twee oplossingen: voor de elektronische krant en het e-book. En plotseling doken daar de voorlopers van de tabletten op zoals de e-Rockets. Dit apparaat won het van de Sony Data Diskman op punten: draagbaarheid, langer battterijleven, maar nog steeds geen geweldig leescomfort van het LCD scherm. Intussen had Knight Ridder de laboratoriumwerkzaamheden ten aanzien van de electronic tablet voor kranten stilgelegd.

Toch was de computerhardware industrie intussen ook bezig met het ontwikkelen van tabletten. HP was groot geworden in Personal Digital Assistants voor de professionele sector en onderzocht de uitbreidingsmogelijkheden hiervan naar tabletachtige computers. Daarentegen zocht de telefoonfabrikant ook naar tabletmogelijkheden, maar meer vanuit de telecomhoek. Het bedrijf had de Communicator geproduceerd, een mobiele telefoon met een schermpje. Maar het bedrijf wilde meer en het Amerikaanse laboratorium studeerde op een tablet voor games, muziek en elektronische boeken. In 2000 was er een prototype in omloop van een kleine 7 inch handzame tablet. De ontwikkeling werd in het kader van de economische dip, die na 2000 volgde, stilgelegd om in op 25 mei 2005 met de Nokia 770 op de markt te verschijnen, zij het met weinig succes.



Een jaar daarna in 2006 verscheen de eerste e-reader met digitaal papier op de markt, de Iliad van iRex (zie foto: © Jak Boumans Collection, 2011)
en een e-reader van Sony. Een superieur leesscherm voor boeken., maar de e-reader was beperkt tot download mode, gebruiken. Mede door de Kindle e-reader van Amazon werd de e–reader tablet geaccepteerd en begonnen uitgeverijen e-boeken serieuzer te nemen.
Intussen bleven Apple en hardwarebedrijven werken aan de iPad en de tabletten. LCD schermen werden verfijnd en telecommunicatiemogelijkheden werden voorbereid. Het tablet werd dus niet alleen een persoonlijk amusementscentrum voor tekst, beeld en geluid, maar werd de draagbare  vervanger van de PC en uiteindelijk ook van de telefoon. De integratie van de PC en mobiele telefoon kreeg hierdoor gestalte. De tablet stond op het punt om het intelligente elektronische leesplankje te worden; enerzijds een boekenbibliotheek, een krantenportfolio, een muziekverzameling en een filmbibliotheek, maar anderzijds een kantoortool en tool voor social media.


Wat is de toekomst van de e-reader en het tablet. De twee apparaten zullen naar elkaar groeien. Daarbij is het scherm het cruciale punt. Digitaal papier van e-inkt heeft het voordeel dat het een rustig leesbeeld heeft, dat door de boekenlezers gewaardeerd wordt. Maar het heeft een aantal nadelen: het is zwart/wit, kan ’s avonds niet met back light gelezen worden en werkt niet vloeiend  met internet en video’s. De LCD schermen van de tablets zijn aanzienlijk verbeterd in de laatste jaren, maar ze blijven een onrustig leesbeeld geven. Digitaal papier zal dan ook meer kleurig moeten worden en vloeiend kunnen werken met internet en video. Voor tablets worden bestaande schermtechnieken verfijnd, maar niet substantieel verbeterd. Het bedrijf Liquavista wijst met de aquawetting technologie naar de toekomst. Het heeft het rustige leescomfort van e-ink, maar heeft kleuren aan boord en werkt vloeiend met internet en video. Het bedrijf is vorig jaar gekocht door Samsung en het wachten is nu op de eerste tablet met dit nieuwe scherm.

maandag 4 juli 2011

E-boek: 40 jaar

Op 4 juli was het de 40ste verjaardag van het e-boek. In het boek Toen digitale media nog nieuw waren wordt de eerste fase van e-boeken tot 1 januari 1997 beschreven. Maar het is interessant om te zien dat het e-boek nu pas echt furore maakt. Opvallend is dat e-boek nu pas interessant wordt vanwege het medium, het leesplankje, of dit nu een e-reader is of een tablet.

Het eerste e-boek werd geproduceerd door Michael Hart in 1971. Het verhaal gaat dat hij computertijd toebedeeld kreeg, nadat hij veel overwerk had gedaan in een universitair computer centrum. Toen hij hoorde dat hij computertijd kreeg, ging hij terug naar zijn kamer en dacht erover wat hij met die capaciteit zou gaan toen. Uiteindelijk kwam hij uit de kamer en kondigde aan dat hij de computercapaciteit zou gebruiken voor e-boeken. Deze bestonden nog niet. Maar Hart wilde boeken gaan digitaliseren, die in het publieke domein beschikbaar waren en geen copyright hadden. Aangezien het 4 juli was begon hij als rechtgeaarde Amerikaan het Gettysburg Address te typen. Dat deed hij in hoofdletters. Dat lijkt vreemd, maar het was niet ongewoon, want telexen en presswires werkten met hoofdletters. (Overigens zou een jaar later Roy Tomlinson, de uitvinder van het apenstaartje in e-mail adressen ook de eerste boodschap versturen met het Gettysburg Address en ook in hoofdletters!) Het aantal e-boeken groeide langzaam, maar toen zijn project Gutenberg op gang kwam, groeide het aantal e-boeken snel.
Probleem bij de e-boeken was het medium, waarop je een boek kon lezen. Dat lifte langzaam met de ontwikkeling van de technologie mee. Bij mainframes, waar Hart mee werkte, las je het boek op het scherm van een terminal. Dat gebeurde ook met mini-computers. Maar in 1968 werd in Xerox park toch een theoretische richting bepaald. Daar ontwierp men een draagbare computer met de naam Dynabook, die veel leek op de huidige tablets. Maar dat duurde nog enige tijd voordat die vorm echt gestalte kreeg. De PC kreeg in 1983 draagbare vormen zoals Model 100 van Tandy Zenith. Het was een licht apparaat, maar had slechts 8 leesregels en 32kb intern geheugen. Maar in 1985 kwam de CD-ROM, in feite een megaboek met een opslag van 600Mb; kortom ruimte genoeg voor een persoonlijke bibliotheek. Maar de CD-ROM verschafte geen leesvenster.

 (c) Jak Boumans, 2011. Mijn eerste e-reader met twee e-books op minidiscs: (links) Verschueren Groot Woordenboek/Het Juiste Woord  van Standaard Uitgeverij en (rechts) Hotels en Restaurants in Nederland.




In 1986 kondigde de CEO van Sony, Akito, aan dat de minidisc de drager van het e-boek zou worden en dat de technologie van de Data Discman de e-reader zou vormen. En in 1991 was het zover dat de e-reader met e-boeken op een minisdisk werden gelanceerd door Sony. Een klein apparaat met een zwart/wit schermpje en een qwertie toetsenbord vormden de apparatuur waarin een minisdisk geplaatst kon worden. De e-reader was geboren. Het apparaat werd in 1994 in Nederland officieel gelanceerd met een aantal e-boeken, voornamelijk naslagwerken.  Het was helaas geen succes en in 1995 was de hype voorbij.

Even was het stil, maar internet was in opkomst en werd gezien als een distributienetwerk voor e-boeken. Door tabletachtige apparaten aan de computer te hangen, kon men boeken distribueren en opslaan. Probleem bij de apparatuur was het scherm, meestal een tft scherm, dat last heeft van interferentie en daarmee vermoeiend is voor het lezen. Een nieuwe ontwikkeling kwam hierin toen het onderzoeksbedrijf E-Ink vanaf 2001 digitale pagina’s ontwikkelde, die bovendien twee voordelen hadden: het beeld stond stil en de batterijen gingen veel langer mee. Vanaf 2006 kwamen deze e-readers uit het laboratorium en werden een succes toen Amazon de Kindle introduceerde in 2008.
Sinds de introductie van de E-Ink technologie heeft de markt voor e-boeken zich razendsnel ontwikkeld. Zeker toen uitgevers in verschillende landen het eens werden over formaten. Zo stemde Nederlandse uitgevers in met het formaat EPUB en voerden een liberaal beleid ten aanzien van plaatsing van e-boek op 4 computers. De introductie van tablets heeft ook bijgedragen aan de vergroting van de markt voor e-boeken. Hoewel het scherm van de tablets tft schermen hebben en dus interferentie kennen, heeft een tablet gebruiker liever een multi-functioneel apparaat dan een specifieke e-reader.

Voorlopig lijkt het alsof er een strijd is tussen e-readers en tablets. Maar het nieuwe scherm technologieën gaan dit veranderen. Een bedrijf als Liqua Vista is bezig met de ontwikkeling van een scherm, dat kleur heeft en dezelfde energietechnologie als E-Ink. Bovendien kan dit scherm video aan. Kortom vanaf 2015 zijn de e-readers en tablets drastisch veranderd van schermtechnologie en kunnen zij allebei behalve zwart/wit romans ook coffee table books met veel illustratie en zelfs video aan. Intussen blijft de markt voor e-boeken doorgroeien en worden e-readers/tablets en e-boeken gemeengoed.