Geschiedenis van de e-Krant



Wie dacht dat de e-reader en tablet het einde van de ontwikkeling van de e-Krant waren, heeft het goed mis. Want vanaf 2015 zal de Finse krant Helsingin Sanomat een e-Krant uitbrengen: een plastic pagina, die opgerold kan worden, meerkleuren en gepersonifieerde informatie geeft  en werkt op zon- en kunstlicht. De vertaling van een papieren krant naar een e-Krant is nabij. In deze blogpost een overzicht van de ontwikkelingen van de e-Krant sinds 1970.

 

Het Finse dagblad Helsingin Sanomat gaat vanaf januari 2014 beginnen met een pilot, zij het met een lichtgewicht e-reader met een glazen scherm. De pilot wordt gehouden met 300 abonnees die een e-reader van 40 euro ontvangen.
                                                 

De ontwikkeling van de e-Krant begon in 1970. Nick Sheridon begon te werken aan elektronisch papier in de jaren zeventig op het laboratorium van Xerox in Palo Alto. Het eerste elektronische papier werd genoemd Gyricon; het kon opgerold worden en de informatie kon op verzoek direct veranderd worden. De Gyricon werd toegepast als banner in grote warenhuizen, maar het werd nooit toegepast als e-Krant.

In 1991 opende het Amerikaanse krantenconcern Knight Ridder in Miami een laboratorium, dat zich orienteerde op de e-Krant. Dit filmpje werd getoond door de leider van laboratorium, Roger Fidler, tijdens zijn wereldwijde promotietoer, die hij in 1994 en 1995 maakte. Met de film deed hij in 1995 Nederland aan.

 

 

In 1999 liet IBM een prototype maken van een e-Krant. Het concept van de e-Krant ging uit van gepersonaliseerd nieuws, dat aan de abonnee zou worden toegeleverd via internet. Het nieuws in zwart-wit tekst en foto's zou in een geheugen worden geladen en op 16 tweezijdige pagina's worden getoond.

     




Een variatie op de concept e-Krant van IBM werd in dezelfde tijd gemaakt voor krant The Peninsula. Dit concept van de e-Krant sluit aan bij Gyricon van Xerox. De plastic krant lijkt op de fysieke krantenstok in hotels, waarbij de kranten tussen twee delen hout worden geklemd. Ook in dit concept is nieuws in zwart-wit.








In 2002 maakte het Finse reclamebureau Santama een concept van de e-Krant. Opvallend hierbij was dat er slechts een pagina is met meerkleuren informatie. Dit concept komt nu dichtbij de e-Krant die het Finse bedrijf Leita in 2015 zal uitbrengen.


In 2005 kwam de e-Krant erg dichtbij met de ontwikkeling van de e-Ink technologie In tegenstelling tot het elektronisch papier Gyricon kan e-Ink papier sneller en meer schaalbaar tekst en foto's presenteren. In 2005 toonde het bedrijf iRex de iLiad e-reader met informatie uit het Belgisch financieel dagblad De Tijd. NRC Handelsblad verscheen op de iLiad in 2008. De informatie op de e-reader was in zwart-wit.

 

Toen de iPad werd geintroduceerd veranderde het beeld van de e-Krant. Weliswaar was er veel gelijkenis met de e-reader, maar de iPad en tablets hadden een kleurscherm en ontvingen de informatie via een mobiele telefoonconnectie en/of wifi verbinding. Dit betekende dat de abonnee door de hele dag heen nieuws kon blijven ontvangen.





Na de e-readers, iPads en tablets werd gewerkt aan de realisatie van de e-Krant. Kenmerk van deze krant zou zijn een pagina, die oprolbaar zou worden. Het Brits/Duitse bedrijf Plastic Logic toonde aan dat dit mogelijk was. De eerste proven waren weliswaar met zwart wit informatie, maar de e-Krant was oprolbaar.





 

                                                 
In de afgelopen jaren werd steeds duidelijker dat de oprolbare en meerkleuren plastic bladzijde eraan zat te komen. Zo experimenteerde het Nederlandse bedrijf Liquavista met een nieuwe techniek van tekst en meerkleuren beeld en de buigbaarheid van het scherm. De resultaten van het laboratoriumwerk waren zo goed dat Samsung het bedrijf en de technologie opkocht. Verondersteld werd door experts in de markt dat deze technologie gebruikt zou gaan worden voor tablets. Maar Samsung verkocht het bedrijf na nauwelijks een jaar.

                                                
                                                  
Het Finse dagblad Helsingin Sanomat vanaf 2015 het dagblad publiceren op een flinterdunne, plastic pagina. Achter deze ontwikkeling zit de Finse startup Leia Media. De e-Krant is oprolbaar en bevat informatie in tekst en beeld en in meer kleuren. De e-Krant werkt op zon- en kunstlicht. De technologie voor de gepersonaliseerde krant in een automatisch gegenereerde lay-out wordt mede mogelijk gemaakt door een samenwerking tussen het Finse bedrijf Anygraaf en het Nederlandse bedrijf Penthion Media Technologies. BDU werkt als uitgeverij samen met Leia Media.

Archeologie van de tablet



Het begin van de jaren negentig waren interessante jaren voor de ontwikkeling van de tablet.

Reeds in 1972 had Alan Kay een tablet getekend als protoype.

 

 

Maar het duurde tot de jaren negentig voordat er meer ontwikkeling voor een tablet kwam, weg van de bureaucomputer of de draagbare computer.

 

De ontwikkeling van de tablet kwam uit drie hoeken. In 1989 kwam Apple met de Newton, een personal digital assistant (pda). Ik heb een video gevonden, die de Newton vergelijkt met de iPad.

 

 

Sony ontwikkelde de eerste E-book reader in 1991. Ik heb een video in mijn verzameling gevonden uit maart 1994 van een promotiefilmpje van Sony voor de Datadiscman e-reader met een reclame voor twee Nederlandse e-books: een hotel en restaurant gids en Engels-Nederlands/Nederlands-Engels woordenboek van Van Dale Lexicografie.

 

 

 

De andere ontwikkeling kwam uit de hoek van de krantenuitgevers. Zij zagen al een lange tijd dat de dode-bomenrepubliek zou gaan veranderen. Het Amerikaanse krantenconcern Knight Ridder had in feite als een afdeling voor interactieve media onder leiding van Roger Fidler opgericht en hield zich bezig met videotex, maar ook met een tablet-achtig product, electronic tablet. Dit was een grote tablet, waarop allerlei nieuwe vormen van een interactieve krant werden gesimuleerd.  





  

 

 Deze video is geproduceerd in 1994. Ik had in 1995 het genoegen Roger Fidler te ontmoeten in Amsterdam, waar hij deze video afspeelde en een prototype van de electronic tablet toonde. 

Korte archeologie van het tablet

Naar aanleiding van een rechtszaak over patenten wordt duidelijk dat Apple al vóór 2004 bezig was met het ontwikkelen van de iPad. Tijdens de rechtszaak worden een aantal foto’s getoond van het prototype. Dit prototype is dikker dan de iPad die in 2010 gelanceerd werd; het heeft ronde hoeken en het logo van Apple ontbreekt niet. In de rechtszaak wordt aangetoond dat Apple bezig was met de iPad, maar de ontwikkeling ervan stop zetten ten faveure van de iPhone.

De ontwikkeling van de iPad past in het geheel van de tabletontwikkeling. Deze was reeds ruim vóór 2004 aan de gang. Het enige verschil was dat de nadruk van de prototypen van de elektronische tabletten, die vanaf 1990 werden ontwikkeld, meer op de applicaties lag dan op de telecommunicatie.

Tabletten zijn al oud, althans de kleitabletten met spijkerschrift in Babylonië. Andere vormen hiervan zijn de papyrus handschriften in Egypte. De westerse wereld ontwikkelde handgeschreven boeken een verzameling van pagina’s, die eigenlijk een verzameling van leesplankjes vertegenwoordigen. Vanaf Gutenberg ontstaat het boek de definitieve vorm van het boek. Daarnaast worden met name in het onderwijs, maar ook in winkels bordjes en leesplankjes gebruikt.

Het eerste ontwerp dat leek op een tablet of e-reader werd in 1968 op papier gezet door Alan Kay. Voortbordurend op zijn eerste schets ontwikkelde hij in 1972 het prototype Dynabook als een personal computer voor kinderen van alle leeftijden. Het was duidelijk een voorbeeld voor de tablet en de e-reader.

Kleine elektronische tabletten verschenen in de vorm van Personal Digital Assistants (PDA) eind van de jaren tachtig. Apple bracht de Newton op de markt. Op het tablet konden in handschrift notities worden aangebracht; de technologie was te vroeg en niet uitontwikkeld. Daarna kwam HP bijvoorbeeld met de PDA. 

Vanuit de uitgeefindustrie ontstaat er in de twintigste eeuw behoefte aan een elektronisch leesplankje voor boeken enerzijds en kranten anderzijds. De ontwikkeling van een tablet voor boeken kwam via Sony die in 1991 naar het voorbeeld van de draagbare Walkman de Datadiscman lanceerde, een e-reader met een mini-disk van 200MB (zie foto: © Jak Boumans Collection, 2011). Dat was de eerste golf van de e-reader. De Datadiscman werd geen succes en ook de e-boeken niet. Het apparaat was te zwaar, de levensduur van de batterijen te kort en het scherm te klein en onrustig om te lezen. In maart 1994 werd de Datadiskman door Sony in Nederland uitgebracht met een aantal naslagwerken (bijv. Van Dale woordenboeken E-N, N-E; Standaard Het Juiste Woord).

Aan de kant van de kranten werd gewerkt aan een elektronische krant. Xerox en IBM zochten het in oprolbaar digitaal papier. Onderzoeker en journalist Roger Fiddler kreeg in 1992 de kans om in het Knight Ridder Laboratory om een prototype van een elektronische krant te maken op een tablet. In 1995 reisde hij de hele wereld rond met zijn verhaal en een prototype. Als grootste handicaps zag hij de leesbaarheid van het scherm en de grootte van het tablet.

Maar intussen was internet bezig aan een opmars en werd aanvankelijk gezien als een aflevernetwerk. Dat betekende dus dat boeken en kranten konden worden afgeleverd via het worldwide web. Men keek dus naar twee oplossingen: voor de elektronische krant en het e-book. En plotseling doken daar de voorlopers van de tabletten op zoals de e-Rockets. Dit apparaat won het van de Sony Data Diskman op punten: draagbaarheid, langer battterijleven, maar nog steeds geen geweldig leescomfort van het LCD scherm. Intussen had Knight Ridder de laboratoriumwerkzaamheden ten aanzien van de electronic tablet voor kranten stilgelegd.

Toch was de computerhardware industrie intussen ook bezig met het ontwikkelen van tabletten. HP was groot geworden in Personal Digital Assistants voor de professionele sector en onderzocht de uitbreidingsmogelijkheden hiervan naar tabletachtige computers. Daarentegen zocht de telefoonfabrikant ook naar tabletmogelijkheden, maar meer vanuit de telecomhoek. Het bedrijf had de Communicator geproduceerd, een mobiele telefoon met een schermpje. Maar het bedrijf wilde meer en het Amerikaanse laboratorium studeerde op een tablet voor games, muziek en elektronische boeken. In 2000 was er een prototype in omloop van een kleine 7 inch handzame tablet. De ontwikkeling werd in het kader van de economische dip, die na 2000 volgde, stilgelegd om in op 25 mei 2005 met de Nokia 770 op de markt te verschijnen, zij het met weinig succes.

Een jaar daarna in 2006 verscheen de eerste e-reader met digitaal papier op de markt, de Iliad van iRex (zie foto: © Jak Boumans Collection, 2011)
en een e-reader van Sony. Een superieur leesscherm voor boeken., maar de e-reader was beperkt tot download mode, gebruiken. Mede door de Kindle e-reader van Amazon werd de e–reader tablet geaccepteerd en begonnen uitgeverijen e-boeken serieuzer te nemen.

Intussen bleven Apple en hardwarebedrijven werken aan de iPad en de tabletten. LCD schermen werden verfijnd en telecommunicatiemogelijkheden werden voorbereid. Het tablet werd dus niet alleen een persoonlijk amusementscentrum voor tekst, beeld en geluid, maar werd de draagbare  vervanger van de PC en uiteindelijk ook van de telefoon. De integratie van de PC en mobiele telefoon kreeg hierdoor gestalte. De tablet stond op het punt om het intelligente elektronische leesplankje te worden; enerzijds een boekenbibliotheek, een krantenportfolio, een muziekverzameling en een filmbibliotheek, maar anderzijds een kantoortool en tool voor social media.

Wat is de toekomst van de e-reader en het tablet. De twee apparaten zullen naar elkaar groeien. Daarbij is het scherm het cruciale punt. Digitaal papier van e-inkt heeft het voordeel dat het een rustig leesbeeld heeft, dat door de boekenlezers gewaardeerd wordt. Maar het heeft een aantal nadelen: het is zwart/wit, kan ’s avonds niet met back light gelezen worden en werkt niet vloeiend  met internet en video’s. De LCD schermen van de tablets zijn aanzienlijk verbeterd in de laatste jaren, maar ze blijven een onrustig leesbeeld geven. Digitaal papier zal dan ook meer kleurig moeten worden en vloeiend kunnen werken met internet en video. Voor tablets worden bestaande schermtechnieken verfijnd, maar niet substantieel verbeterd. Het bedrijf Liquavista wijst met de aquawetting technologie naar de toekomst. Het heeft het rustige leescomfort van e-ink, maar heeft kleuren aan boord en werkt vloeiend met internet en video. Het bedrijf is vorig jaar gekocht door Samsung en het wachten is nu op de eerste tablet met dit nieuwe scherm.