Posts tonen met het label Summa. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Summa. Alle posts tonen

zaterdag 4 april 2020

BPN 1750: Jazeker, internet heeft een beschermheilige


Isidorus, glasschilderij van Iris Gerritsen, Delft, particuliere collectie, 2005. 

Vandaag in 636 stierf Isidorus van Sevilla, beschermheilige van bibliotheken en internet. Je kunt je afvragen hoe hij de beschermheilige van het internet werd.

De rooms-katholieke kerk heeft een legioen van heiligverklaarde en fantasieheiligen; heiligen voor elke dag en elke gebeurtenis in het leven. Isidorus werd in 653 in Toledo heilig verklaard, omdat hij een voorbeeld was voor christenen en niet-christenen, een rol speelde in de kerk als bisschop van Sevilla en hij theoloog en geleerde was. Paus Johannes Paulus II heeft hem, naast het feit dat hij al de beschermheilige van catalogi en bibliotheken was, in 2005 aangewezen als de beschermheilige van het internet. Deze titel kreeg hij voor het encyclopedisch werk dat hij op zich nam door het samenstellen van een summa van universele kennis, de Etymologiae. Deze encyclopedie, een geschreven Wikipedia, beter bekend als Origines, bestaat uit een compilatie van 448 hoofdstukken in 20 delen. Persoonlijk houd ik van deze heilige omdat ik verschillende gelijkenissen met hem herken.

Tijdens het Vierde Concilie van Toledo in 633 stelde Isidorus voor om seminaries bij de Spaanse kathedralen in te stellen voor priesterstudenten. Grieks, Hebreeuws en liberale kunsten waren verplichte vakken, terwijl hij ook rechten en geneeskunde promootte. Dankzij Isodorus studeerde ik in mijn jeugd op kleine en grote seminaries en werd ik opgeleid in Grieks en Latijn, filosofie en theologie en studeerde af als Master of Divinity (MDiv.) aan het Notre Dame Seminary in New Orleans, La.

Nadat ik mijn studie had afgerond, verkoos ik geen klerikale carrière, maar ging de uitgeverij in. In 1970 kwam ik bij Uitgeverij Het Spectrum, onderdeel van VNU, terecht die een nieuwe algemene encyclopedie van 25 delen opzette en deze redactioneel  met behulp van een computer produceerde.  Bij Uitgeversmij. Oosthoek, onderdeel van Kluwer, produceerden we een encyclopedie in weekafleveringen met de naam Summa.

In 1980 stapte ik in de nieuwe mediawereld, eerst in online ASCII en videotex, later in offline media als magnetische en optische schijven, totdat in de jaren negentig internet doorbrak. Zowel online als offline bleef ik geïnteresseerd in encyclopedieën zoals de gedrukte 21-delige Academic American Encyclopaedia, een product van het Amerikaanse avontuur van VNU begin jaren tachtig, die door Grolier werd omgezet in de eerste lichting elektronische naslgwerken en online werd gedistribueerd door The New York Times Information Bank, de Dow Jones News/Retrieval en Compuserve en offline op CD-ROM. Als Nederlander zag ik met belangstelling de publicatie van de Interactieve Encyclopedie op CD-I van Philips Media. IN 1994 brak internet door als een allround kennisdrager met zoekmachines als AltaVista en Yahoo. Maar de kenniswereld veranderde in 1998 door de introductie van de zoekmachine Google en in 2001 met de internet encyclopedie Wikipedia.
 
Er is enige gelijkenis tussen Isidorus en mij, maar die verdient wel een disclaimer: hij is een heilige en ik niet. Hij is de patroonheilige van gedrukte catalogi en gedrukte bibliotheken en sinds deze eeuw van het digitale medium internet. Ik ben de bibliothecaris van een kennismuur van 20 gedrukte, meerdelige encyclopedieën en de curator van pre-internet online streams zoals ASCII, videotex en een depot van offline media zoals floppy discs, videodiscs, CD-ROM's en CD-I's.

woensdag 26 februari 2020

Broadcast Magazine: Kennisquiz of kenniskwis


U had het waarschijnlijk al gemerkt: deze columnschrijver is iemand uit de boeken- en krantenuitgeverij. Dat is niet helemaal waar, maar de eerste 10 jaren van mijn werkzame leven heb ik doorgebracht in boekenuitgeverijen en met name bij uitgeverijen van algemene encyclopedieën zoals De Grote Spectrum Encyclopedie, Summa en De Grote en Kleine Oosthoek. Het was in de jaren zeventig, het begin van het einde van de gedrukte encyclopedieën.  Opvallend is dat net in die tijd Ellen Blaazer de kennisquiz 2 voor 12 voor de VARA bedacht, die in 1971 voor het eerst werd uitgezonden. 


Als oud-encyclopedist ben ik nog steeds jaloers op televisieformats van kennisquizzen zoals De Slimste Mens, Weet Ik Veel, Een tegen honderd en Weekend Miljonair. Nee, van Deze quiz is voor jou wordt ik niet vrolijk. Het is weliswaar een kennisquiz, maar het sociale aspect/goede doel is als een schaamlap aan de quiz geplakt om formatplagiaat te voorkomen met Weet Ik Veel. 

Lees column De Week van ... op Broadcast Magazine Online:

maandag 5 oktober 2015

Van Dale Lexicografie: digitale pionier



Vandaag verschijnt de papieren versie van de vijftiende editie van de Dikke Van Dale. Een nieuwe mijlpaal in druk. Toch heeft Van Dale intussen ook een geschiedenis van veertig jaar in digitalisering en digitale producten achter de rug.

1975: Digitalisering
In 1975 rijpte binnen Kluwer het plan om een serie tweetalige woordenboeken voor hedendaags taalgebruik te publiceren. Het trefwoordenbestand (corpus) van een woordenboek hedendaags Nederlands moest de basis vormen voor de anderstalige woordenboekparen zoals N-E/E-N, N-F/F-N en N-D/D-N. De redactie van De Dikke Van Dale werd in een sterfhuisconstructie ondergebracht en de nieuwe serie werd opgestart binnen Van Dale Lexicografie BV. Deze constructie verzekerde de nieuwe Kluwer dochter van een ”constante ondersteuning door de kennis en ervaring over het bestaande en het toekomstige Van Dale-fonds” (Ter inleiding Groot woordenboek hedendaags Nederlands). Als uitgever werd Pieter Hagers aangesteld, een flamboyante uitgever van o.a. de Havank boeken bij Bruna. Toen hij bij Van Dale Lexicografie begon wist hij niets van digitalisering en probeerde automatiseringstermen uit te pas en te onpas. Hij hield kantoor in het pand van Oosthoek’s Uitgeversmij in de Domstraat in Utrecht. Deze uitgeverij was reeds actief met de digitalisering van het redactieproces  van naslagwerken zoals de Summa en later van de zevende editie van de Grote Oosthoek Encyclopedie. Van Dale Lexicografie werkte wetenschappelijk samen met de afdeling automatisering van het Instituut voor Nederlandse Lexicografie in Leidenen voor het zetproces met Salland Zetcentrum, het latere Kluwer Zetcentrum. In de zetterij was het proces van fotozetten reeds ingevoerd en werd het productieproces steeds verder naar de  redactie gebracht. Maar dat vereiste nog wel pionierswerk door programmeur Wim Dogterom van het Salland Zetcentrum zoals het opstellen van een alfabetiseringsroutine voor naslagwerken. Maar eerst moest de wetenschappelijke grondslag gelegd worden voor de serie tweetalige woordenboeken. Dit gebeurde onder leiding van Pieter Sterkenburg en Bernard Al. In 1983/1984 verscheen het Groot woordenboek hedendaags Nederlands en in rap  tempo erna de zes tweetalige woordenboeken.

1986: Proef CD-ROM
Het gedigitaliseerde proces was uiteraard interessant voor de redactie, maar was natuurlijk ook een opstap naar elektronisch uitgeven en digitale producten. Van Dale Lexicografie sloeg de videotexgolf van Viditel over, maar kwam wel met de proef CD-ROM van Kluwer in 1986. Hierop publiceerde twee dochterbedrijven van Kluwer een aantal databanken. Van Dale Lexicografie publiceerde één van haar databanken.



1989: Lexitron
In 1989 verzilverde Van Dale Lexicografie de ervaring met CD-ROM in de schijf Lexitron. Het product bevatte het Groot woordenboek hedendaags Nederlands en een beperkt encyclopedisch bestand van de Grote Spectrum Encyclopedie. De CD-ROM werd geproduceerd door de Maatschappij voor Informatica Diensten (MID) met Wordsheet software. Van Dale’s commerciële elektronische eersteling had een pittige verkoopprijs van 1750 gulden. Maar de schijf werd geen succes: te vroeg en te duur oftewel te weinig CD-ROM spelers in de markt.



1994: Electronic Book

Maar Van Dale Lexicografie gaf niet op. Toen in 1992 het Netherlands Electronic Book Committee gevormd werd zat Van Dale Lexicografie ook aan tafel. Sony’s elektronische boeken werden vastgelegd op een minidisc en de speler was draagbaar; het product leek interessant genoeg om reizigers aan te spreken. Op 12 maart 1994 werd het Handwoordenboek N-E/E-N, geproduceerd door het MultiMedia Centrum, gelanceerd. 




1995: Van Dale Elektronische Bibliotheek

De ervaring met het elektronisch boek leidde niet tot een productlijn. Van Dale Lexicografie ging terug naar CD-ROM en startte met de Van Dale Elektronische Bibliotheek. De eerste uitgave in deze serie was het Groot woordenboek hedendaags Nederlands met 85.000 trefwoorden en 10.000 afleidingen en het Groot Synoniemen Woordenboek met 45.000 trefwoorden. De schijf draaide onder Windows en de specifieke software van deze schijf was ontwikkeld door Novell Linguistic Development, hetgeen ook een netwerkversie garandeerde. De eerste loot van de Elektronische Bibliotheek had een schappelijke prijs. De boeken kostten samen 290 gulden en de CD-ROM 450 gulden, excl. BTW.

Online
Naarmate internet begon door te dringen en CD-ROM wegdrukte, ontstond de vraag naar de online Van Dale. Op dit moment bevat de online versie alle woorden uit de 14e editie van de papieren Dikke Van Dale, aangevuld met alle nieuwe woorden uit de Van Dale Jaarboeken taal met in totaal 280.126 trefwoorden. Online Van Dale is te gebruiken op alle besturingssystemen. Er kan 'full text'-zoeken mee gezocht worden binnen alle artikelen en weer verder te zoeken binnen het gevonden artikel. Een abonnement op de online Van Dale bedraagt 20 euro per kwartaal. De vijftiende editie zal ongetwijfeld snel online komen, want ook deze editie is geheel digitaal geproduceerd door de redactie en de fotozetter/digitale drukker.