Ditzitel: de dienst en zijn naamgever

 Vandaag viert de nieuwe-mediaveteraan Gustaaf van Ditzhuijzen zijn 70^ste verjaardag.  Wie zijn naam googled vindt de indicatie Adviseur energie- en telecom – Ditzitel. Nu is Ditzitel een bedrijfsnaam, maar ooit was het in het pre-internet tijdperk een naam voor een online dienst. De dienstennaam roept vaak een reactie op over een mislukt experiment van een inmiddels opgeheven uitgeverijconcern. Maar terugkijkend in deze periode maakte de technologie toegepast door ir. Gustaaf van Ditzhuizen een dienstenconcept mogelijk, dat thans in internet doodnormaal gevonden.

Van Ditzhuijzen kwam uit de telecomhoek, waar hij o.a. had gewerkt voor Philips, toen deze zich nog een divisie had, die zich bezighield met computers en telecomproducten. Hij deed o.a. ervaring op met telecom in het Midden-Oosten. 

In 1984 begon hij bij het nieuwe media laboratorium van VNU-tijdschriftengroep, de eigenaar van bladen als Magriet,en Libelle. De bedreiging door nieuwe media van de advertentiemarkt en de nieuwe interactieve mogelijkheden via telecom waren aanleiding om een laboratorium op te zetten. VNU Tijdschriftengroep had wel enige ervaring opgedaan met videotex door het opzetten van een Viditeldienst, maar hief de dienst op na het proefjaar in 1981 vanwege hoge kosten. Maar de in 1984 gevormde groep VNU Nieuwe Media zocht de uitbreiding in kabel televisie met programma’s op afroep en interactieve diensten. 

Techneut Van Ditzhuijzen bracht een technische toepassing in die kabeltelevisie grondig zou veranderen. In het Middel-Oosten had hij de werking DTMF (dual-tone multi-frequency) geleerd. Door dit systeem toe te passen op in kabelland kon het gebruikt worden om numerieke opdrachten te versturen. Aangezien videotex toegankelijk was via paginanummers, kon een abonnee via de toetsen op de vaste telefoon de dienst bereiken en interactief informatie opvragen, maar ook transacties en bestellingen doen. Terwijl de PTT Telecom druk bezig was met promoten van het duurdere Viditelsysteem, dat via de telefoon liep, ontwikkelde VNU een goedkoper kabelsysteem. 

Deze telecomtoepassing was de basis voor de interactieve teletekstdienst via de kabel. Met deze technologie werd een nieuwe dienst opgezet met de naam Ditzitel. Deze dienst wilde niet alleen informatie aanbieden à la Viditel, maar ook interactief nieuwe mogelijkheden verkennen zoals online winkelen. 

 Dit concept werd uitgewerkt en in 1986 werd de lancering van Ditzitel aangekondigd.

 

 

 

 

 

Ditzitel werd in september 1985 gepresenteerd tijdens de Firato in de RAI in Amsterdam. 

Gustaaf van Ditzhuijzen (Links)
 

 

 

 

 

 

 

De dienst zou worden aangeboden op het kabelnetwerk van Amsterdam (KTA). De kosten voor een abonnement zouden ƒ 2,50 per maand gaan bedragen. Daar kwamen nog wel de lokale belkosten bij. 

Maar de lancering van de dienst in het voorjaar van 1986 werd uitgesteld wegens technische problemen. Bovendien had het experimentele kabelnetwerk in Zuid-Limburg (Maastricht, Heerlen, Kerkrade, Sittard en Geleen) ook behoefte aan een goed dienstenconcept en werd een combinatie met project Zuid-Limburg aangegaan. 

Een datum voor de nieuwe lancering werd gesteld op 20 maart 1987. 

 

Maar weer ging de lancering niet door.Softwareproblemen en lauwe marketing reactie en achterblijven van abonnementen werden als redenen aangevoerd. VNU had bovendien haar eigen redenen om het nieuwe media laboratorium op te heffen, besloot de stekker uit het project te trekken en 23 miljoen gulden af te schrijven.

 Werkend systeem 

Het Ditzitelsysteem werd afgedaan als een falend systeem. Maar in 1988 werd het weer opgepakt om naast de diensten van het Zuid-Limburg project plaatselijke diensten op te zetten onder de naam RITS (Regionale Interactieve Teletekst Services) in Twente, Tilburg, Den Haag. In 1989 werden de RITS diensten ondergebracht in de parapludienst van Videotex Nederland. Maar een lang leven was deze dienst niet beschoren door de opkomst van internet. In 1997 werd Videotex Nederland als dienst opgeheven door PTT Telecom ten faveure van Planet Internet.

Online winkelen in Nederland: 40 jaar

Begin dit jaar verscheen het boek 25 jaar Online Winkelen in Nederland, uitgegeven naar aanleiding van het 20 jaar bestaan van het keurmerk Thuiswinkel.org. Een mooi en leerzaam boek. Alleen ontbreekt het eerste hoofdstuk: de start van online winkelen in Nederland. Want de aanzet daartoe werd gegeven op 7 augustus met de lancering van de online dienst Viditel van de PTT.

Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat Neelie Smit-Kroes opent Viditel in Sneek

Aanzet tot telewinkelen

Voor de start van de online dienst Viditel werd gebruik gemaakt van de Teletekst variant voor telematica. In plaats van het verzenden van data via de ether, kon een Viditelconsument gebruik maken van telefoonverbinding met de televisie als eindstation. Daarmee werd een tweewegverbinding tot stand gebracht, waarmee men informatie kon opvragen, bestellingen kon plaatsen en theoretisch ook kon bankieren, waarmee de cirkel van online winkelen cirkel zou zijn.

Bij de lancering van Viditel in 1980 waren er 150 zelfstandige informatieleveranciers betrokken, waaronder Albert Heijn, ANP, ABN, de Hobby Computer Club, de Stichting Teleac, Postbus 51, NS, KLM, ANWB, Economische VoorlichtingsDienst, BOVAG en een aantal uitzendbureaus. Een aantal van deze bedrijven nam deel aan het experiment om ervaring op te doen met elektronische handel voor de consumentenmarkt. De meeste deelnemende bedrijven kwamen echter niet verder dan de promotie van hun producten. Er was geen sprake van transacties en fulfillment, laat staan van echte concurrentie.

Technologie

Viditel als dienst groeide langzamer dan verwacht. In september 1981, toen de PTT zo’n 38 miljoen gulden had geïnvesteerd, waren er zo’n 3.000 abonnees. Maar een PTT-functionaris zei in 1982 in het marketingblad Ariadne: “Een kind dat nog niet kan lopen, noem je toch ook geen mislukkeling”. De PTT bleef hoopvol en verwachtte 100.000 abonnees in 1985. Om grootschaligheid te bereiken kreeg Limburg het Zuid-Limburg project van de overheid toebedeeld, waarin de videotextechnologie via de kabel zou worden uitgerold.

Ir. Gustaaf van Ditzhuijzen demonstreert Ditzitel

Een andere technologie werd gebruikt bij het Ditzitel project. Deze interactieve teletekstdienst werd door VNU Nieuwe Media tussen 1984 en 1987 ontwikkeld en in het experimentele stadium geëxploiteerd. Ditzitel werkte op basis van de bestaande infrastructuur, te weten kabel, teletekst en telefoon. De uitvinder van deze dienst was Ir. Gustaaf van Ditzhuijzen, medewerker van VNU Nieuwe Media en tevens projectleider van Ditzitel. Via de toetsen op de telefoon kon een abonnee de dienst bereiken en interactief informatie opvragen, maar ook transacties en bestellingen doen.  Het project werd in 1987 afgeblazen door uitgeverij VNU, dat 23 miljoen gulden geïnvesteerd had. Eind jaren tachtig krijgen de Viditel, Project Zuid-Limburg, RITS en Minitel proefprojecten als A’Tel in Amstelveen en proefproject Nuenen een organisatorische impuls met Videotex Nederland. In deze nieuwe organisatie werden televisie, PC’s en Minitels als eindstations mogelijk evenals de telecom en kabel technologieën voor de doorgifte.

Teletekstschermen van de Kijktelefoon (Coll. CJB)

In 1989 maakt Nederland kennis met commerciële televisie. Eerst met een kanaal genaamd Veronique, dat in 1990 werd herdoopt in RTL4. Behalve reclame tussen programma’s gebruikte deze omroep teletekst niet alleen voor programma-informatie en nieuws, maar ook voor advertenties. Zo experimenteerde bijvoorbeeld RTL met de Kijktelefoon. Via de combinatie van telefoon en teletekst kon een kijker bijvoorbeeld een offerte van een van de adverterende bedrijven, zoals de verzekeringmaatschappij Centraal Beheer, ontvangen op teletekstpagina 200.

Bezorgwagen James Telesuper (Foto Telematica)

Ontwikkeling online winkelen

Echte elektronische handel zag men pas in 1984 met het initiatief James Telesuper van de levensmiddelengroep Unigro. Via telefoon of Viditel konden klanten in de driehoek Amsterdam-Haarlem-Den Haag hun bestellingen doorgeven en laten bezorgen. Afrekenen werd nog in contanten gedaan, want pas in 1986 introduceerde de Postbank als eerste consumentenbank elektronisch betalen, onder de merknaam Girotel. In 1986 nam Albert Heijn James Telesuper over.

De Wehkamp videotex bestelservice Joyce (Foto Telematica)

In 1985 lanceert Wehkamp Jimmy, het voice response bestelsysteem; binnen een paar maanden krijgt het bedrijf 3.000 bestellingen per etmaal binnen; dit in tegenstelling tot het videotex­systeem Joyce.

Albert Heijn waarschuwt

Die bereidheid tot investeren komt mede door 'de fascinatie die van al dat nieuwe speelgoed uitging'. Maar Albert Heijn waarschuwt in 1984 voor 'technologische euforie': online winkelen wordt als doel gezien en niet als middel. Daarnaast is er angst de boot te missen. En in 1987 stelt Paul Postma: “Teleshopping in optima forma nog toekomstmuziek”. De essentie van teleshopping is het tot stand brengen van economische ruiltransactie zonder persoonlijke tussenkomst middels elektronische media.

Schermen Girotel van de Postbank (Coll. CJB)

Technisch was dat al mogelijk via Viditel, zeker na de proef in 1986 met elektronisch betalen via Girotel, maar ook met de kabelprojecten. Teleshopping was weliswaar begonnen, maar echt aantrekkelijk was de reclame nog niet. Afbeeldingen waren opgebouwd uit mozaiekpuntjes en er was geen video n geluid. Dat leverde weliswaar weinig omzet op, maar anderzijds was het moeilijk met name voor de direct marketing en postorderbranche om online winkelen te negeren.

Behalve een nieuwe technologie ontwikkelde Ditzitel ook een brede formule voor de dienst. De gebruiker kon informatie zoals de reisplanner van de NS, vliegtuig-dienstregelingen, reclame, aanbiedingen, hypotheekberekeningen en elektronische betalingen. Maar ook het bestellen van bioscoopkaartjes en pizza's behoorden tot de mogelijkheden, maar deze dienden wel aan de deur te worden afgerekend.

In september '94 beginnen KPN, VNU en RTL met Telekado. Het idee ervoor komt van KPN, en onderzoek wijst uit dat cadeaumarkt zo'n 10 miljard gulden groot is. Cadeaubonnen laten zien dat mensen vaak geen idee en/of tijd hebben om een cadeau uit te zoeken. Daarin zal Telekado moeten voorzien. In Telekado Gids, die in oplage van 3 miljoen elke 3 maanden huis-aan-huis wordt verspreid, staan ca. 180 cadeaus, die telefonisch besteld kunnen worden en betaald met een creditcard. Vervolgens wordt het product verpakt en binnen 24 uur afgeleverd. Maar de resultaten vallen tegen. Twee maanden na de start zijn er slechts zo’n 20.000 bestellingen gedaan.

Politiek

De PTT was een staatsbedrijf. Viditel was dan ook een politiek project met een stuurgroep onder leiding van Professor Zoutendijk. De stuurgroep besliste in 1982 dat Viditel zou doorgaan om meer ervaring op te doen.

In 1988 ontstaat in de Tweede Kamer een 'verhitte discussie' over winkelsluitingstijden. Beperkte openingstijden sluiten niet meer aan bij maatschappelijke behoefte, maar detailhandelsorganisaties verzetten zich tegen verruiming.

In 1988 zag men enerzijds Ditzitel verdwijnen en Viditel weinig impact hebben, maar anderzijds diensten op komen met de Franse combinatie van beeldscherm en telefoon, Minitel, zoals A’Tel en Nuenen en RITS (Regionale Informatie Telematica Sevices) in Den Haag, Tilburg, Almelo opkomen als paddenstoelen. In 1989 speelde het Ministerie van Economische Zaken een belangrijke rol in het samenbrengen van deze partijen om ze vervolgens onder de naam Videotex Nederland door te laten.

Opstartdisc Videotex Nederland (Collectie CJB)

Van telewinkels naar webwinkels

Hoewel Videotex Nederland in 1990 een eerste impact leek te maken met de verschillende technologieën (telematica en kabel), meer afleverstations (televisie, computerscherm) en dienstenformules, had men niet door dat er een andere technologie aan zat te komen: internet. Op 1 april 1993 opende XS4ALL haar poorten en op 15 januari De Digitale Stad. Internet voor de consument was daar. Eind 1994 komen de ministers Wijers en Jorritsma met een stappenplan om de ontwikkeling van de elektronische snelweg te faciliteren. Waren de telewinkels veraf, de webwinkels kwamen kwamen dichterbij. De webwinkels konden reclame maken, informatie verschaffen en bestellingen verwerken, maar moesten nog wel digitale betalingsystemen ontwikkelen zoals iDeal.

Logo Thuiswinkel.org

Op 1 januari 1997 bundelde de opvolger van PTT Telecom, KPN, haar onlinediensten (Videotex Nederland met haar internettak World Access, de berichtendienst Memocom) tot de dienst Planet Internet. Het videotextijdperk was ten einde en de online winkels werden webwinkels, hetgeen in 2000 leidde tot de oprichting van Thuiswinkel.org door 38 bedrijven. Het was het formele samengaan van twee bestaande verenigingen: de Nederlandse Postorderbond en de Online Winkeliersvereniging. De beide organisaties besloten de krachten te bundelen en gezamenlijk verder te gaan als nieuwe belangenvereniging voor alle (web)winkels in Nederland: Thuiswinkel.org.

·         Wijnand Jongen & Wilbert Schreurs: 25 jaar Online Winkelen in Nederland. Uitgeverij NUBIZ, 2020; ISBN 978 94 92790 22 4.

·         Bij het schrijven van deze blogpost is gebruik gemaakt van het boek De doorbraak van direct marketing van Wilbert Schreurs. Beerens Business Press, 1997; ISBN 90 76051 01 1

·         Jak Boumans: Toen digitale media nog nieuw waren – Pre-internet in de polder (1967-1997). Media Update Vakpublicaties, 2011; ISBN 978 90 78730057

      Jak Boumans: De vergeten verjaardag van Viditel (2015)