In de hekgolf van het succes van de
muziek-cd's in het begin van de jaren tachtig werkten Philips en Sony aan een
data-cd. Uiteindelijk werd de capaciteit van 72 minuten muziek omgezet in 600Mb
aan data. Deze data konden alleen worden uitgelezen en daaraan ontleent de
schijf ook haar naam: CD Read Only Memory, ofwel CD-ROM.
Omslag van het boek The New Papyrus, 1986 (© foto Collection Jak
Boumans; boek eigendom
Collection Jak Boumans)
In 1985 werden de eerste CD-ROMs op de markt
gebracht en een jaar later kreeg het schijfje publicitair veel aandacht dankzij
de First Microsoft Conference on CD-ROM. Twee publicaties lieten de
mogelijkheden van het schijfje zien: in het congresboek CD-ROM: The New
Papyrus schetsten een aantal schrijvers de potentie van het medium en gaven
een indicatie van het productieproces. Bovendien kreeg iedere
conferentiebezoeker de CD-ROM Microsoft Bookshelf mee (ongeacht of de
persoon nu een CD-ROM speler van indertijd 2000 dollar had of niet), die een
verzameling naslagwerken voor de dagelijkse praktijk bevatte. Hoewel het schijfje
in veel gevallen alleen als high-tech bierviltje te gebruiken was door het
gebrek aan een speler, viel over de uitgeeffunctie van CD-ROM niet te twisten.
In Nederland werd het verschijnsel CD-ROM snel
opgepikt. Dit kwam met name door de propaganda van Philips voor het medium. De
eerste golf CD-ROMs van 1985 tot 1991 bestond voornamelijk uit tekstproducties
voor de professionele markt. In 1992 kwamen multimedia CD-ROMs in zwang,
voornamelijk voor de consumentenmarkt.
Promotie voor CD-ROM zoeksoftware van Dataware 2000 (© foto Jak Boumans Collection; CD eigendom Jak Boumans collection).
Ondanks de publiciteit bleef CD-ROM zich in de
eerste twee jaar moeizaam ontwikkelen, aangezien de spelers van verschillende
merken ieder een eigen interface hadden, waardoor CD-ROM publicaties gebonden
waren aan bepaalde merken. Op voorbeeldige wijze werd hiervoor in minder dan
een half jaar tijd een industriestandaard neergezet, High Sierra, die in een
recordtijd uitgroeide tot de officiële internationale standaard ISO 9660.
Dankzij deze normering kon bijna elke CD-ROM publicatie op elke willekeurige
speler worden afgespeeld. Dit bracht met name het uitgeven van
wetenschappelijke en professionele publicaties op gang.
Toen in 1991 de multimedia standaard (MPC) als
industriestandaard werd aanvaard, kon de CD-ROM pas een echt consumentenproduct
worden. Omdat CD-ROM voor algemene toepassing was, ontwikkelden
fabrikanten zoals Philips voornamelijk
formaten voor de consumentenmarkt of nog specifieker voor de spellenmarkt zoals
Sega en Nintendo. Zo kwam het dat tussen 1985 en 2002 een wonderlijke stoet van
cd-formaten (combinaties van schijven, besturingssoftware, spelers en
afspeelapparatuur) de revue passeerde. In Nederland is het meest bekende
afwijkende format de CD-I van Philips geworden. Deze industriestandaard van
Philips was bedoeld om een huiskamerproduct op de markt te brengen, waarop
spelletjes en films konden worden vastgelegd.
CD-mediaformaten
Type pc/tv Ontwikkelaar Introductie Jaar
cd-rom pc Philips/Sony Wereldwijd 1985
cd-rom XA pc Philips/Sony Wereldwijd 1988
Electronic Book DS* Sony Japan, VS (91),
EU (92) 1990
cdTV pc Commodore VS, Europa 1991
CD-i tv Philips/Sony VS (91), EU, Japan (92) 1991
Mpc pc Mpc Council Wereldwijd 1991
Photo-cd tv/pc Philips/Kodak Wereldwijd 1992
VIS tv Tandy/Microsoft VS 1992
MMcd DS* Sony Japan,
VS (92), EU (93) 1992
Mega cd tv Sega VS
(92), EU (93) 1992
Mpc2 pc Mpc Council Wereldwijd 1993
3DO tv Electronic Arts VS 1993
Amiga cd 32 tv Commodore VS 1993
Atari Jaguar tv Atari VS 1993
X-Eye tv JVC VS 1994
Video cd tv/pc Philips/Sony Wereldwijd 1994
Play Station I tv Sony Japan
(94), VS (95) 1994
Mpc3 pc Mpc Council Wereldwijd 1995
Sega Saturn tv Sega VS 1995
DVD tv/pc Philips/Sony/ Wereldwijd 1995
Playstation II tv Sony Japan
(2001), rest (2002) 2001
XBox pc Microsoft USA (2001), rest (2002) 2001
Blu-ray tv Philips/Sony Wereldwijd 2007
* DS =
Draagbare speler
Bron: Electronic Media Reporting,
1995-2007