Reis NL online begon 40 jaar geleden

 Op 7 augustus was het 40 jaar geleden dat Viditel werd gelanceerd, de eerste publieke online informatiedienst in Nederland. Meer dan 2000 gebruikers zijn er via Twitter aan herinnerd.

 

Toeval

Toevallig op dezelfde dag vestigde de digitale archeoloog Euan Cochrane de aandacht op een artikel in de serie BBC Future met de titel Why there’s so little left of the early internet? Dat is natuurlijk een vraag die in Nederland ook al is gesteld o.a. door de Koninklijke Bibliotheek (KB) en De Waag. Als we XS4ALL als startpunt van internet in Nederland nemen en 1996 als eerste deponering van internetpagina’s, ook Nederlandse, in het Wayback Machine/Internet Archive, dan hebben we veel van het eerste internet materiaal verloren in Nederland. Gelukkig is er het nodige materiaal van de Digitale Stad gered en is de KB bezig met een reddingsactie van het vroege materiaal op XS4ALL. Maar uit die drie jaar zijn we veel content kwijt (wel hebben we nog een fragment met geluid van van een modem).

Dezelfde vraag geldt voor Viditel

Kijken we naar Viditel dan kunnen we concluderen, dat er digitaal helemaal niets van over is van de pagina’s en structuur; geen magneetbanden en geen harde schijven, niet bij PTT Telecom/KPN, niet in het depot van het Museum voor Communicatie noch bij toenmalige informatieleveranciers zoals Wehkamp, Albert Heijn of Economische Voorlichtingsdienst (EVD) van het ministerie van Economische Zaken. We kunnen dus niet meer zien hoe de eerste videotex studio’s pagina’s maakte en hoe zij de pagina’s structureerden zonder index, maar wel met paginanummers. De eerste rubrieken startten met een driecijferige openingspagina als stam, waaraan meercijferige takken met genummerde pagina’s werd gehangen. Maar de EVD publiceerde bijv. internationale aanbesteding en structureerde die door de pagina’s op datum te rangschikken. Bovendien was er slechts een rudimentaire grafische ondersteuning mogelijk; geen video, animaties en geluid. Maar van dit alles is er digitaal niets van over qua content en infrastructuur.

Zoekboom Viditel

Maar gelukkig hebben we nog foto’s van pagina’s, video’s, reclamemateriaal en Viditel gidsen (in de bibliotheek van het Museum voor Communicatie). Verder zijn er tijdschrift- en krantenartikelen met afbeeldingen.

Van belang voor digitaal erfgoed 

De vraag is natuurlijk of het jammer is dat er digitaal niets en analoog een schim over is van Viditel. In principe is dit geen vraag, want waarom wel webarchivering voor internet en geen archivering voor Viditel. Tenslotte was Viditel de eerste online informatiedienst in Nederland. En net zoals er geworsteld is met internet in de eerste jaren, zo is er in de aanloop naar Viditel (1978-1980) geworsteld met de technologie, content en marketing. Sterker nog voor de eerste keer werd het Nederlandse publiek geconfronteerd met 24/7 toegang tot digitale informatie, digitale informatiedistributie, elektronisch uitgeven, telewinkelen, telebankieren en het elektronisch spoorboekje. Een compacte reconstructie van Viditel zou niet misstaan in het nieuwe Media Museum dat Beeld en Geluid aan het opbouwen is.

Reconstructie 

Aan de hand van het analoge materiaal, de kennis van de Viditelveteranen (Ger Smit, Jonne van der Drift, Kees Rovers, Fred Kappetijn, Gustaaf van Ditzhuijzen, Dick Ahles) en materiaal uit het depot en bibliotheek van het Museum voor Communicatie zouden een paar rubrieken gereconstrueerd kunnen worden. Bovendien zou met behulp van teletekst input software, beschikbaar bij de omroepen, de compacte reconstructie gedigitaliseerd kunnen worden.

Als we er nu aan beginnen, zijn we in ieder geval op tijd om in 2030 de jongeren te vertellen over de 50 jarige reis van online in Nederland aan de hand van Viditel en Internet voorbeelden in het Media Museum, de opvolger van Beeld en Geluid.

 

Wie komen er in het boek voor (3)

Vanaf 1980 begonnen commerciële informatiediensten in Nederland. Het werd een tweestromenland van online diensten Enerzijds waren er de ASCII databanken; anderzijds de videotexdiensten.

Op 1 april 1980 ging Teletekst de lucht in. Op diezelfde dag lanceerde Kluwer haar Juridische Databank en op 7 augustus begon de PTT met de videotexdienst Viditel.

Op 1 januari 1980 ging DPI (VNU Database Publishing International BV) van start met Jay Curry als directeur.

Op 1 april werd een begin gemaakt met Teletekst. OP het televisiescherm was een schaakwedstrijd tussen Max Euwe, internationaal schaakkampioen, en Wim Stokla, hoofdredacteur van Teletekst.

CAF van Kempen, directeur van Kluwer Rechtswetenschappen, gaf toe dat de Juridische Databank enige tijd nodig zou hebben om rendabel te worden; maar hij gokte op het gemak en de nieuwe generatie.

J. Kist/C. van Brakel, beide leden van de raad van Bestuur van ICU met o.a. de uitgeverij Samsom, gaven in 1981 toestemming voor het opzetten van een informatiedienst Samsom Data Systemen. In 1983 besloten zij de dienst alweer te sluiten. Volgens Van Brakel was het opzetten van de dienst een vergissing en volgens Kist werd de dienst tijdelijk opgeschort. (Joost Kist is op 5 september j.l. overleden)

In 1982 richt Elsevier samen met de investeringsbank van Limburg LIOF het bedrijf Europe Data op. Het bedrijf zou in meerdere talen en meerdere media documenten van de Europese Commissie gaan uitbrengen. In 1987 wordt het bedrijf opgeheven en gaan een aantal medewerkers verder als EPMS o.l.v. Richard Haineback.

Jacobs Media Company profileerde zich als de eerste syndicator/aggregator van kranten in Nederland.

Bulletin Board Systems verschenen in Nederland: BBS Bausch, Max Keizer, Jan Terpstra.

Videotex

In 1979 werd tot Projectmanager van Viditel benoemd P.G.M. (Chiel) Ruiten (+)

Ger Smits was directeur van Tijl Datapress, het bedrijf dat de beurskoersen via Viditel online bracht met een verbinding tussen de computer van de beursvloer, een eigen videotexcomputer en de Viditelcomputer.

Ad Latjes, exploitant van een reisbureau, was met Viditel de luis in de pels van de KLM. Hij bood tickets aan die tegen een lagere prijs in het buitenland waren ingekocht. Hiermee daagde hij het uniforme prijsbeleid van de KLM in Nederland uit.

Rob van den Bergh was directeur van Intermediair en van de vacaturebank Jobdata op Viditel. Na bijna vijf jaar kapte hij de dienst af, aangezien het medium geen concurrent was van de controlled circulationbladen zoals Intermediair. Projectmanager was Frans de Haas.

Henk Kivits, nu directeur Holland Casino, was directeur van het adviesbureau Intercai en projectmanager van het Kabelproject Zuid-Limburg.

Henk de Goede was directeur van verschillende kabelbedrijven, heeft door de mislukking van het Kabelproject Zuid-Limburg afgeleerd om technische discussies te voeren.

Gustaaf van Ditzhuijzen is de uitvinder van interactieve teletekst, een methode om via de telefoon een computer instructies te geven en de informatie via de kabel op het televisiescherm te brengen. Samen met VNU Nieuwe Media ontwikkelde hij de dienst Ditzitel, die echter afgefloten werd door VNU in 1987.

Jo Abelshausen en Kees Rovers van het bureau Telematica International presenteerden eind 1987 een plan om in Nuenen (Noord-Brabant) 30.000 terminals te plaatsen, uiteraard te leveren door Philips. Het project ging niet door, maar in 2005 had Nuenen wel de primeur van het eerste particuliere glasvezelnet

In 1989 verschenen de drie musketiers van videotex op het toneel: Fred Kappetijn, Dick Ahles en Thomas Lof. Zij startte het bureau Brokerits en wat VNU niet gelukt was, deden zij: zij kregen interactieve teletekst aan de praat via Regionale Interactieve Teletekst Services (RITS).