Posts tonen met het label Bivak. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Bivak. Alle posts tonen

vrijdag 1 december 2023

Bewoners laatste Bivakhuisje: de cirkel is rond

Het Bivakhuisje op het tuinencomplex Water-Land in Almere heeft in het voorjaar van 2023 de status van gemeentelijk monument gekregen. Er is grondig onderzoek gedaan mede dank zij een bestand met krantenartikelen, documenten en foto’s. Niet beantwoord was de vraag welk gezin het nu enig overgebleven Bivakhuisje bijna tweeënhalf jaar bewoonde?

Foto: Indeling Bivakhuisjes 

Het Bivak was een plaats in het huidige Almere Haven, waar acht houten stacaravans werden geplaatst in de drooggevallen polder. De stacaravans waren bestemd voor de gezinnen van drie politiemannen, twee GGD'ers, een PTT monteur belast met telecom, een monteur voor gas en licht en een bode van de Haak, een groep barakken voor ambtenaren, annex politie- en dokterspost tegenover het Bivak. De landdrost W.Otto reikte op 1 december 1975 de sleutels van de stacaravans uit aan de toekomstige Bivakbewoners.

Officieel zouden de gezinnen anderhalf jaar op het Bivak wonen. Maar de gezinnen hoefden niet zo nodig. De huur was laag. Maar in 1978 kregen de gezinnen de wacht aangezegd om te verhuizen naar de stenen huizen of elders. Op 6 juli 1978 verliet het gezin van politieman Wim Leeman de stacaravan met huisnr 2. En op 9 november kwam uiteindelijk een pertinent einde aan het Bivak.

(Foto: RIJP)

De stacaravans werden aangeboden aan tuin- en sportverenigingen. Dit was overigens tegen de zin van landdrost Han Lammers, die eerder liet weten dat de stacaravans behouden zouden moeten blijven als monument of zoals hij het zei: een oase in de nieuwe stad. Maar de stacaravans verdwenen. In 2016 werd in het kader van het Geheugen van Almere nog een poging gedaan om de huisjes op te sporen. Zes huisjes waren er niet meer. Wel waren er nog twee over, waarvan één op het terrein van de volkstuinvereniging De Kluitenduikers en de ander op het volkstuincomplex Water-Land. Het Bivakhuisje bij de Kluitenduikers, dat ooit bewoond werd door de politieman Wim Leeman en zijn vrouw Don van der Woude, heeft de verbouwing van een bestuursgebouw van de vereniging niet overleefd. Het huisje op het Water-Land complex staat er nog steeds; het heeft in al die jaren gediend als winkel, kantine en is nu een administratie- en bestuursgebouw van de tuinvereniging.  

Welk gezin? 

De vraag is nu welk gezin heeft er in gewoond? Het huisje op Water-Land bevat geen aanwijzingen over de het gezin dat het bewoond heeft. Er is geen huisnummerbordje aanwezig. Er is gekeken naar het chassisnummer van de stacaravan. De enige aanwijzing is een oorspronkelijk telefoontoestel met een telefoonnummer 11171.

De eerste vraag is natuurlijk of dit een nummer uit de Bivaktijd was. Er zijn drie telefoonlijsten in het Stadsarchief. Op de lijst van het voorjaar 1977 komen zeven Bivakbewoners voor met hun particuliere nummers beginnend met 10, gevolgd door drie cijfers. Een telefoonnummer van de familie Kool, wonend op Bivak 5 ontbreekt op de lijst. De telefoonlijst bevat ook telefoonnummers, die beginnen met 11. Dat zijn allemaal telefoonnummers van bedrijven, die op dat moment werkzaam waren in Almere. Het telefoonnummer van het Bivakhuisje op Water-Land begint met een 11. Op basis van deze deductie werd tot augustus 2023 de voorzichtige conclusie getrokken: het laatste Bivakhuisje is bewoond is geweest door Gerrit Kool (72 jaar) en zijn vrouw Elly (67 jaar). Dit is aannemelijk te maken omdat het telefoonnummer 11171 een zakelijk nummer was. Gerrit Kool werkte als toezichthouder kabelwerk PTT. We hadden de gelegenheid om de vraag te stellen aan Gerrit Kool, die nog steeds met Elly in Almere woont. Hij herkende het telefoonnummer niet. Maar aangezien de telefoonnummers van de andere zeven gezinnen wel bekend zijn, was er ruimte voor een voorlopige voorzichtige conclusie: het is het huisje van de familie Kool. 

De familie Gerrit en Elly Kool 

In het levensboek De Allereerste Almeerder: Wim Leeman wordt precies verteld wanneer en hoe het echtpaar Kool hun stacaravan betrok. Vanaf de eerste sleuteluitreiking in het Bivak op 1 december 1975 waren zes stacaravans bewoond. De andere twee kregen een latere bewoning. Op 20 februari 1976 kwam het pasgetrouwde stel Gerrit en Elly Kool hun stacaravan op Bivak nummer 5 opeisen. Het paar was ’s morgens in Utrecht getrouwd en verscheen ’s avonds tegen elf uur in Almere Haven. Daar werd het paar opgewacht door een auto van de Rijkspolitie en een ambulance, beide met blauwe zwaailichten en gillende sirenes om de laatste kilometer af te leggen naar de woning in het Bivak. Uiteraard werd daar het bruiloftsfeest nog eens dunnetjes tot in de kleine uurtjes overgedaan.

(Foto: Familiearchief Kool) 

Maar de Bivakbewoners hadden ook een aardigheidje bedacht voor het pasgetrouwde stel, zoals de Almere Post van 26 februari 1976 in geuren en kleuren vertelt: Onder de woning ter hoogte van de slaapvertrekken, had men een luidspreker gemonteerd en zodra de laatste lichten van Bivak nummer 5 gedoofd waren daverde het huis van luchtige carnavalsmuziek. Dat sloeg in, want binnen een paar seconden was het licht weer aan. Zonder resultaat werd naar de luidspreker gezocht, waarbij het de nieuwe bewoners wat vreemd voorkwam dat de muziek begon zodra het licht uitging. Pas vroeg in de ochtend werd het weer rustig in de polder. 

In 1978 verhuisde het gezin Kool naar de Rozenwerf.  

Einde zoektocht 

Na het contact met de familie Kool, kreeg Boumans via Stadsarchief contact met een oud voorzitter van het tuinencomplex Water-Land, Hans van Lingen. Hij is betrokken geweest bij de schenking van het Bivakhuisje door de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders (RIJP). Gevraagd naar het telefoonnummer bevestigde hij dat het een zakelijk nummer voor noodgevallen was van de post-Bivak periode. Eerst bood het RIJP de stacaravan aan voor 1600 gulden, af te betalen in 3 jaar. Maar de RIJP kwam hierop terug en schonk het gebouwtje voor 1 gulden aan de volkstuinvereniging. Gevraagd naar de bewoner van het huisje werd Van Lingen verteld: de chauffeur van de ambulance. In het Bivak woonde twee GGD’ers, de heer Marcusse en de heer Van den Bos. Contact met de dochter van Bos, Aukje, maakte duidelijk, dat haar vader de ambulancechauffeur was. En daarmee was het gezin Van den Bos geïdentificeerd als de bewoners van het laatste Bivakhuisje met het adres Bivak 6. Aukje was 11 jaar toen zij op het Bivak kwam wonen en ging met de taxi naar school in Muidenberg. Toen het Bivak werd opgeheven is het gezin verhuisd naar de Parkwerf in Almere haven.

Foto links: Vader van den Bos en Aukje op 1 december 1975 (familiearchief Van den Bos; Foto rechts: Aukje (r) met Kees Ahles (l) op 9 september 2023  

De cirkel is rond 

Toch had Onno van den Bos een wens toen hij de deur van het Bivakhuisje achter zich dicht trok. In de Almare van 24 maart 1978 stelt hij het toch wel jammer te vinden, dat het Bivak uiteindelijk helemaal zal verdwijnen: Maar ik ben het wel eens met de uitspraak, die landdrost Lammers blijkbaar eens heeft gedaan, dat er van dat bivak een soort monument moest worden gemaakt. Op 9 september 2023 kwam de cirkel rond. Op 1 december 1975 mocht Aukje samen met haar vader en moeder in aanwezigheid van landdrost W. Otto de deur van het Bivakhuisje nr.6 openen. Op 9 september 2023 onthulde Aukje van den Bos samen met wethouder Kees Ahles het schildje dat de gemeentelijke monumentenstatus van het Bivakhuisje aangeeft. 

Jak Boumans  

Samensteller De Allereerste Almeerder: Wim Leeman; 2021, een Humanitas Almere Levensboek. Het boek is online beschikbaar via het Stadsarchief Almere.

dinsdag 10 oktober 2023

Oud-minister Tjerk Westerterp overleden

Oud-minister en CDA-politicus Tjerk Westerterp is op 92-jarige leeftijd overleden. De naam van Westerterp zal voor altijd verbonden blijven aan Almere. Op 30 november 1975 sloeg hij de eerste paal voor de bouw van woningen in Haven. 

 
Op 30 november 1976 kwam hij terug om de sleutels te overhandigen van de woningen. Bij die gelegenheid overhandigde hij de sleutel aan Henk en Lia de Clerk (zie foto), de eerste inwoners van Almere. De feestelijke start van Almere was bescheiden met 24 woningen, een café-restaurant, een basisschool, enkele winkels, een voetbalveld en een busverbinding met Amsterdam en Bussum. 
 
Tevens werd op die dag het éénjarig bestaan van het Bivak gevierd. Het Bivak bestond uit een hofje met acht stacaravans, bewoond door ge zinnen van de kwartiermakers (3 politiemannen, 2 GGD'ers, een PTT toezichthouder op het kabels leggen, een gas en licht opzichter en een bode van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders voor de Haak barakken). Minister Westerterp ging met de deze bewoners naar de Prijzenslag van Jac. Hermans om in 1 minuut zoveel mogelijk boodschappen bij elkaar te winkelen. Op de foto staat naast de minister politie brigadier Wim Leeman, een bewoner van een stacaravan op het Bivak. 
 


donderdag 7 september 2023

Einde zoektocht bewoners laatste Bivakhuisje

Het Bivakhuisje op het tuinencomplex Water-Land in Almere heeft de gemeentelijk monumentstatus gekregen. Tijdens Open Monumentendag, zaterdag 9 september, is het huisje aan de Meentweg 2 te bezoeken van 13.30 tot 18.00 uur. Maar wie woonde er in dat huisje? Almeerder Jak Boumans zocht het uit.

Foto: aanzicht huisje met adres Bivak nr. 6.

Het Bivak was een plaats in het huidige Almere Haven, waar acht houten stacaravans werden geplaatst in de drooggevallen polder. De stacaravans waren bestemd voor de gezinnen van acht kwartiermakers: drie politiemannen, twee GGD’ers, een PTT’er, een monteur voor gas en licht en een bode van de Haak, een groep barakken voor ambtenaren, annex politie- en dokterspost tegenover het Bivak. De gezinnen kregen de sleutel van de stacaravans aangeboden op 1 december 1975.  Op 9 november 1978 kwam uiteindelijk een pertinent einde aan het Bivak. De stacaravans werden aangeboden aan tuin- en sportverenigingen. Na al die jaren is er nog maar één over: het huisje op het Water-Land complex staat er nog steeds; het heeft in al die jaren gediend als winkel, kantine en is nu een administratie- en bestuursgebouw van de tuinvereniging. 

De afzwaaiende landdrost W.Otto reikt de sleutel van de stacaravan met het adres Bivak nr. 6 uit aan de familie Van den Bos op 1 december 1975. Onno van den Bos was de chauffeur op de GGD ambulance.  Komende zaterdag zal dochter Aukje van den Bos, die in het Bivakhuisje heeft gewoond van 1975 tot 1978, samen met wethouder Kees Ahlers het schildje van de gemeentelijke monumentenstatus onthullen.
(Foto Familiearchief VD Bos)

Lees verder:  https://www.almeredezeweek.nl/nieuws/algemeen/57401/einde-zoektocht-bewoners-laatste-bivakhuisje

woensdag 14 juni 2023

Erfgoed en de jonge stad

Over twee jaar in 2025 is het 50 jaar dat het Bivak werd geopend waar de kwartiermakers van Almere (politie, GGD, PTT, PGEM, Rijp) met 8 gezinnen, 22 volwassenen en 9 kinderen in houten chalets kwamen wonen. En een jaar later de eerste stenen huizen werden toegewezen aan 24 gezinnen.  In 1984 werd Almere een gemeente. Heeft zo’n jonge stad (new town) al behoefte aan het benoemen van erfgoed.

Almere is gebouwd op grond onttrokken aan de Zuiderzee. Onder die grond worden archeologische vondsten gedaan. Zo zijn er sporen gevonden uit de Steentijd. Er liggen ook de nodige wrakken van schepen, die voeren op de Zuiderzee. Zo is er het Koggeschip gevonden; verschillende voorwerpen hiervan worden tentoon gesteld en rond de vindplaats is een park gemaakt. Maar ook worden er vliegtuigen uit Wereldoorlog gelocaliseerd en evt. (deels) opgegraven. Ter gelegenheid van Nationale Archeologiedagen 2017 is het boek 'De onderkant van Almere. Almeerders maken hun stad' gepresenteerd (het boek is verkrijgbaar in het Erfgoedhuis Almere).

 

Stadsgesprek Almere 7 juni 2023

Maar als eigentijds erfgoed ter sprake komt, is men in Almere schuw. Een wethouder zei ooit over de vraag van erfgoed in Almere: Wij kijken liever vooruit. De titel van een onlangs gehouden Stadsgesprek luidde:  Verkwanselt Almere haar historie. De toonzetting van het gesprek kwam voort uit de sloop van een van de oudste gebouwen, ooit De Toekomst geheten en laatstelijk De Trekvogel. Dit gebouw dat sinds 1964 onderdeel uitmaakte van het werkeiland, van waaruit de dijken voor de toekomstige polder werden aangelegd, was in slechte staat en bevatte asbest. Eigenaar het Flevolandschap koos voor sloop: “Het gebouw zelf is wellicht het enige nog overgebleven exemplaar van dit type pioniersgebouw, maar de vervallen staat waarin het verkeert en de zeer bescheiden architectuurhistorische vormgeving op zich maken het gebouw niet monumentwaardig. De hoge cultuurhistorische waarde van De Trekvogel vraagt wel om een zorgvuldige omgang met de betekenis van het gebouw en de plek.” Dat was het en de beuk erin. Of het nieuwe bezoekerscentrum van het Nationale Park Het Nieuwe Land ooit de herinnering aan de loods van het werkeiland zal oproepen, is nog maar de vraag. Misschien een filmpje en een virtuele 3D-simulatie.

De sloop van de Trekvogel is voorlopig de laatste in een serie. Zo is het gebouw De Eemhaven zonder veel discussie tegen de vlakte gegaan. Over De Beurs, een voorbeeld van brutale betonarchitectuur in een ruige polder,  was wel discussie, maar maakt uiteindelijk met toestemming van de Gemeenteraad  plaats voor hoogbouw met veel glas. En dan is er nog het kunstmuseum De Paviljoenen, dat ontmanteld werd. De volgende discussie gaat over de Voetnoot, een gemeentelijk gebouw, dat ooit de bibliotheek huisvestte en dat nu een cultureel trefpunt is in Almere met o.a. het kantoor van de toneelgroep Suburbia en kunstenaarsateliers. De Voetnoot ligt naast het Stadhuis, dat onlangs de High Note naast zich heeft gekregen, een gebouw van 19 verdiepingen, 157 huurappartementen, gezamenlijke voorzieningen en commerciële ruimten.  Verkoop van de Voetnoot aan een projectontwikkelaar is dan ook niet ondenkbaar; zeker in het licht van het verlies van de Floriade. De vraag kan dan ook gesteld worden of de gemeente Almere erfgoed opoffert voor grote-stadsprojecten. 

Maar er is ook wel erfgoed, dat goed bewaard wordt. Het Koggeschip in het Koggepark is al vermeld. Ook is er de haven aan de Hoge Vaart. Dat is een rusthuis voor varend erfgoed, bestaande uit oude vrachtschepen, die nu bewoond en bewaard worden. Eveneens aan de Hoge Vaart staat op het terrein van  de graansilo uit 1971 een appartementsgebouw, dat de kenmerken van de graansilo bevat, inclusief de Jacobsladder voor de aan- en afvoer van het graan. Verder is er een grote landbouwschuur waar werktuigen bewaard worden, die gebruikt zijn bij de inpoldering. 

Het Bivakhuisje uit 1975, dat nu staat op het tuinencomplex Water-Land

Tot nu toe heeft de Almere een gemeentelijk monumentenregister met drie objecten.Het eerste object is het politiebureau in Almere Haven uit 1985, een ontwerp van Office for Metropolitan Architecture (OMA): Rem Koolhaas, Arjan Karssenberg, Jeroen Thomas. Het tweede object is de Seintoren, dat in maart 1998 werd geplaatst op de kop van de landtong op het Havenhoofd. Recent is de toekenning van de gemeentelijke monumentenstatus van het enig overgebleven Bivakhuisje van de acht, waarin de gezinnen van de kwartiermakers uit 1975 verbleven. Maar bij deze erfgoedvoorbeelden kan de vraag gesteld worden of dit geen laaghangend fruit is, dat commerciële stadsprojectontwikkelaars links laten liggen als niet interessant.

De discussie over erfgoed in Almere zal doorgaan, zeker gezien de inbreiding, die de gemeente wenst in het centrum. In het Stadsgesprek werd de conclusie getrokken dat gemeenteraadsleden geen historisch besef hebben of er niet naar handelen. Dit terwijl erfgoed ankers zijn voor het geheugen van een stad. Het geeft herkenning, houvast en identiteit aan een stad en regio. Het verteld over de grote veranderingen in de leefomgeving en het leven van de bewoners.

Tijdens het Stadsgesprek werd dan ook gesuggereerd dat er een Dag van Almere zou moeten komen met lespakketten voor scholen en manifestaties voor Almeerders. Als dag werd 23 mei voorgesteld, de dag waarop de Zuidelijke Flevopolder in 1968 droogviel en aan de bouw van Almere kon worden begonnen.