"Historisch besef van digitale media is zo diep als de meest recente verwijzing op Google"



vrijdag 20 december 2013

KIT ILS: van vakliteratuur tot pleepapier

Hoewel de zon schijnt , is het vandaag  een trieste dag in Amsterdam. Vandaag sluit de bibliotheek van het Koninklijk Instituut voor de Tropen. De laatste boeken -  enkele duizenden titels: dubbele boeken, tijdschriften en afgeschreven publicaties, voornamelijk Engels en Nederlandstalig - kunnen worden uitgezocht en meegenomen. Daarna komt de oud-papierhandelaar, die de restanten meeneemt om het te recyclen. Reeds eerder was de collectie wreed uit elkaar gerukt en in onderdelen ondergebracht in andere collecties variërend van de prestigieuze Bibliotheca Alexandrina in Egypte tot het Kennis- en documentatiecentrum Medische geschiedenis in Urk. Dat is dan het onherroepelijke einde van het KIT Information & Library Services (ILS).

In de tweede helft van de jaren tachtig heb ik te maken gehad met de afdeling ILS van het KIT. Ik werkte toen bij de Maatschappij voor Informaticadiensten (MID), een spin-off van VNU Systemen, die in 1986 actief werd en zich voornamelijk bewoog op de markt van elektronisch uitgeven. Tot het productenpallet behoorde CD-ROM. In 1987 produceerde het bedrijf de eerste proefplaat van de Juridische Databank van Kluwer Datalex en verzorgde vanaf juni 1988 de commerciële productie ervan. Verder produceerde het bedrijf in 1988 o.a. KIT Abstracts voor het Koninklijk Instituut van de Tropen, de CD-ROM versie van de online databank TROPAG & Rural (Tropical Agriculture).

TROPAG is een van de oudste Nederlandse online databanken met samenvattingen uit officiële publicaties en zgn. grijze literatuur over tropische landbouw in Afrika, Azië, het gebied van de Stille Oceaan en Midden en Zuid Amerika. De databank is ontstaan uit een tijdschrift waarin de samenvattingen van artikelen uit wetenschappelijke tijdschriften werden gepubliceerd. De teksten werden gezet bij de grafische bedrijven van Samsom Uitgeverij. Daar werd in de tweede helft van de jaren zeventig reeds teksten in een computer ingevoerd met een ponsband. Wanneer de tekst eenmaal was opgeslagen kon er een magneetband van worden gemaakt die per snailmail naar gastheercomputers (tegenwoordig zou je zeggen servers) gestuurd konden worden. In die tijd waren dat de Amerikaanse informatiediensten Dialog, SDC en BRS. De databank is  ook nog een korte tijd (1981-1983) opgenomen geweest in de portfolio van de Nederlandse gastheercomputer Samson Data Systemen (SDS) in Alphen aan de Rijn.

Online was echter kostbaar en zeker voor de zich ontwikkelende landen.  Ook waren de telecomverbindingen een groot technisch probleem voor die landen. Het gebruik van de online databank was dan ook niet overweldigend. De komst van de CD-ROM bood dan ook een ander perspectief voor een tekstdatabank. Hoewel PCs met CD-ROM spelers niet direct in overvloed beschikbaar waren in de tweede helft van de jaren tachtig, wist de afdeling ILS van KIT onder leiding van Hans van Hartevelt in korte tijd meer CD-ROM spelers uit te zetten in zich ontwikkelende landen dan er in 1987 in Nederland beschikbaar waren.  MID kreeg de opdracht om de tekst CD-ROM te produceren. Aangezien de CD-ROM productiesoftware nog in de kinderschoenen stond, duurde de productie en met name de mastering langer dan verwacht. Maar toen ging de CD-ROM ook de wereld over.

Het TROPAG & Rural bestand bestaat nog steeds, maar is nu opgenomen in de portfolio van CD-ROM producten van CAB International en online beschikbaar via Wolters Kluwer dochter OVID. Het zal een pijnlijke herinnering blijven aan de rijke stroom van vakliteratuur, waarvan de laatste overgebleven boeken en tijdschriften gerecycled zullen worden “tot pleepapier” (Tommy Wieringa).

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen