"Historisch besef van digitale media is zo diep als de meest recente verwijzing op Google"



dinsdag 7 augustus 2018

Videotex: een vlugtig medium


Vandaag is het 38 jaar geleden dat Viditel werd gelanceerd doorstaatsecretaris van Verkeer en Waterstaat mw. Neelie Kroes. Deze eerste, openbare, online informatiedienst is gebaseerd op het videotex protocol, een soort teletekst, maar dan met tweewegcommunicatie. Terugkijkend heeft Viditel en haar al dan niet mislukte opvolgers een levensduur van 17 jaar gehad en werd vanaf 1994 overvleugeld door internet. Viditel was één van de eerste elektronische vlugtige media.

(Ik gebruik de zeventiende-eeuwse spelling vlugtig in plaats van de hedendaagse spelling vluchtig om aan te geven dat het medium Viditel intussen verdwenen naar de historische horizon van digitale media.)

Het jaar 1980 was belangrijk voor teletekst- en videotexdiensten. Op 1 april 1980 werd de televisietekstdienst NOS Teletekst geïntroduceerd en die groeide uit tot een doorslaand succes. Tot op de dag van vandaag bereikt Teletekst een miljoenenpubliek.

Op 7 augustus 1980 werd Viditel als eerste commerciële openbare online dienst gelanceerd met 500 abonnees, 150 informatieleveranciers en 15.000 pagina’s. Deze videotexdienst, die liep via het telecomnetwerk, groeide met horten en stoten, maar werd nooit een breed gedragen dienst. Al snel werd duidelijk dat gestreefd moest worden naar grootschaligheid, maar het kabelexperiment Zuid-Limburg met Totaalnet en het VNU-project Ditzitel brachten deze groei niet. 

Door een heroriëntatie op het Franse kiosque-model en haar marketingaanpak liet Videotex Nederland bij de derde poging om videotex te introduceren de markt van gebruikers wel groeien,. Maar ook deze poging leidde niet tot de geprojecteerde marktomvang van 500.000 consumenten en 220.000 kleinzakelijke gebruikers. Vanaf 1994 werd videotex geleidelijk aan overvleugeld door internet. Op 1januari 1997 verdween videotex van het online toneel. 


(Illustraties: Collectie Jak Boumans) 

Zie ook:  
- blog: http://www.inct.nl/nl/artikel/4373/de-vergeten-verjaardag-van-viditel.html 
- video: https://www.youtube.com/embed/wg74YRcv4Tc
 

vrijdag 20 juli 2018

Informatiebank miste nipt de internetgolf.

In 1990 begon het RijksComputerCentrum (RCC) met privatiseren. In de jaren tachtig had dit overheidsbedrijf een centrale positie ingenomen als rekencentrum voor de overheid. De meeste mensen kenden het bedrijf als het facilitaire bedrijf voor de Belastingdienst, dat de aanslagen uitspuugde en verstuurde en de stand van betalingen bijhield. Minder bekend was de activiteit waarbij het bedrijf optrad als besloten en/of openbare host (nu ISP genoemd) voor ministeries bij het produceren en publiceren van literatuurdatabanken. 

Lees het verder in Het inct.archief van de digitale geschiedenis: http://bit.ly/2JECF1T

dinsdag 29 mei 2018

25 jaar internet voor Nederlandse consumenten

Op 1 mei feliciteerde ik mijn kleinzoons. Ze keken even op van hun telefoon en vroegen waarmee. De gelukwensen waren natuurlijk niet voor de Dag van de Arbeid, want ze zitten nog op school. Ik feliciteerde ze met 25 jaar internet voor Nederlandse consumenten. Ze haalden hun schouders op en gingen verder met hun slimme telefoons. Het blijft voor mij gissen of ze weten wat consumenten zijn. De term internet kennen ze wel, maar waarom zou je een jubileum vieren van iets dat je dagelijks gebruikt? Ja, ze zaten nog in de boerenkool toen Nederlandse consumenten kennis konden maken met het verschijnsel Internet (zeker, met een hoofdletter, want het was toen een nieuw verschijnsel). 

Op 1 mei 1993 sloeg ik de Volkskrant open en trof een artikel aan met de headline ‘Een werelddeel dat nog van niemand is’ van Francisco van Jole. Het ging over het verschijnsel Internet. Volgens taalonderzoeker Perry Feenstra werd dat woord in dat jaar slechts 22 keer in de nationale dagbladen gebruikt. 

Diezelfde dag stelde de internetorganisatie XS4ALL haar dienst open voor consumenten. Er werd rekening mee gehouden dat het een half jaar tot een jaar zou duren voordat zich vijfhonderd abonnees gemeld zouden hebben. Maar de doelstelling werd diezelfde avond al gehaald. Het artikel in de Volkskrant zal ongetwijfeld hieraan hebben bijgedragen. Daarmee werd XS4ALL de eerste, echte  internetorganisatie die naast zakelijke klanten ook consumenten bediende.

Lees het artikel in het inct.archief van de digitale geschiedenis: 25 jaar internet voor Nederlandse consumenten.

dinsdag 1 mei 2018

25 jaar internet voor consumenten in Nederland

"Op 1 mei 1993 gebeurde er iets opmerkelijks. Op die dag stelde XS4ALL haar server open voor de consument. Het management had als doelstelling om 500 klanten in een half jaar tijd te werven. Maar al 's avonds om 7 uur had de 500ste klant zich aangemeld. 




Dit succes is voor een belangrijk deel te verklaren uit de publicatie van het artikel 'Een werelddeel dat nog van niemand is' van Francisco van Jole "(@2525) in de Volkskrant van die dag". 







Na een oude illustratie,heb ik op de site van een oud geluid gevonden. Het gaat om het geluid van de handshake van een modem naar de server van de IP. Na de ringtone van DDS nu ook een van plus een felicitatieringtone.

Tekstfragment Toen digitale media nog nieuw waren - Pre-internet in de polder (1967-1997) - bit.ly/2e1T7ON Illustraties: Collectie Jak Boumans

dinsdag 24 april 2018

Escher weer interactief

De omroep NTR bouwt aan een serie van interactieve pareltjes.In 2016 lanceerde het de interactieve documentaire De Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch ter gelegenheid van de grote Bosch tentoonstelling in ’s Hertogenbosch. Nu heeft de omroep een nieuwe documentaire gelanceerd onder de titel De Metamorfose Van Escher. Nooit eerder was Eschers werk zo gedetailleerd online te bekijken; wel was het werk van Escher vanaf 1996 interactief te beleven op CD-ROM. 

Webdocumentaire 
De interactieve documentaire De metamorfose van Escher, waarin Metamorphosis II centraal staat,  stelt de websitebezoeker in staat het werk en leven van Escher van heel dichtbij te ontdekken en beleven. De online bezoeker kan een  kunsthistorische tour maken door de documentaire, persoonlijke verhalen beluisteren, de techniek van Escher bestuderen. Voor jongeren is er een Klokhuis tour. Niet alleen Metamorphose II, maar ook een tiental andere werken zoals Relativiteit, Reptielen en Verbum zijn op die manier te beleven.

De interactieve documentaire kwam tot stand in samenwerking met de M.C. Escher Foundation, en wordt gelanceerd in dezelfde periode als de start van de Escher tentoonstelling in het Fries Museum (onderdeel van Leeuwarden Culturele hoofdstad). Bezoekers van de tentoonstelling kunnen via een digitale tafel de interactieve documentaire beleven. De speciaal gecomponeerde muziek van Paul M. van Brugge geeft de interactieve documentaire een extra meeslepende ervaring. Voor het jonge publiek biedt de website een speciale Klokhuis Tour.

Bezoekers kunnen op de site ook aan de slag met hun eigen stukje metamorfose. Technieken die Escher over de jaren ontwikkelde zitten nu ingebouwd in de zogenaamde ‘Metamorfose Machine’. Je kunt je zelf gemaakte afbeeldingen roteren, spiegelen, verschuiven en vervolgens morfen naar een tweede afbeelding. Je gecreëerde werk voeg je vervolgens toe aan het digitale ‘Gesamtkunstwerk’; een oneindige online metamorfose. Ook kun je je eigen werk downloaden, printen en delen met anderen. 

CD-ROM documentaire 
Het is niet de eerste keer dat er een interactieve documentaire over Escher wordt gelanceerd. In 1996 werd de zilveren schijf Escher Interactief, ontdek de kunst van het oneindige gepresenteerd in het Nederlands en het Engels. Producent van de schijf was Thijs Chanowski (ja, die van Hallo meneer de Uil).

Het CD-ROMprogramma was beschikbaar op een Multimedia MPC 2 met een mimimum specificatie van Windows 3.1, 25MHz 4865X, 8MB RAM, 640 x 480 monitor x 256 kleuren (64K kleuren aanbevolen) and 16bit audio.

De CD-ROM kreeg internationaal goede kritieken, alhoewel Harold Goldberg van de New York Times Book review zich afvroeg: Ultimately, this is a disk that doesn't quite know if it wants to be a game or a reference tool.

Zelf schreef ik voor het vakblad De Ingenieur (nr 15 – 25 september 1996) een column over de schijf: 
De CD-ROM Escher Interactief, ontdek de kunst van het oneindige is een interessante interactieve verkenningstocht door de nalatenschap van Escher. De schijf geeft ook veel meer informatie dan welk boek over Escher ook. Alleen al de module over zijn leven bestaat uit foto’s, afbeeldingen, geluid- en videofragmenten. Deze module is een document humaine geworden, waarbij een persoon gaat leven en waarbij het duidelijk wordt wat iemand bezighoudt. Zo ook is de module met de Galerie. De werken worden één voor één gepresenteerd al dan niet voorzien van biografische informatie of deskundig commentaar. Hoewel deze onderdelen interessant zijn en met gevoel voor stijl zijn gedaan, is op dit punt als een soort traditie ontstaan bij kunst CD-ROMs. Het zijn dan ook de andere modulen die de schijf interessant maken: Vlakverdelingen, Hol en Bol, Animaties, Bolspiegels, Morphing, Magische beelden en Onmogelijke puzzels. Bij deze modulen wordt gebruik gemaakt van de rekenkracht van de computer. Zo kan men in de module Vlakverdelingen met een geavanceerd tekenprogramma eigen Escher-achtige tekeningen maken. Interessant is het spel Hol en Bol, waarbij de optische illusie wordt uitgebaat als spelelement. Ook bij de animaties wordt gebruik gemaakt van de rekenkracht van de computer. Zo ziet men de band van Moebius, waarover mieren tot in oneindigheid blijven lopen. In de module Bolspiegels kan men afbeeldingen bekijken alsof men een grote waterdruppel op het beeldscherm heeft en deze met de muis kan voortbewegen. Het effect werkt vervreemdend tussen het detail en de tweedimensionale afbeelding. De module Morphing laat zien hoe figuren van griffioenen stapsgewijs overgaan in kikkers. Bovendien kan een gebruiker zijn eigen ontwerp, gemaakt in de module Vlakverdeling, invoeren en laten veranderen in een echt Escherfiguurtje. De module Magische beelden is voor liefhebbers van driedimensionale afbeeldingen; het is niet iedereen gegeven om deze diepten te bevroeden. De module Onmogelijke puzzels is een breinbreker. De opmerking in het begeleidend boekje, dat alle puzzels oplosbaar zijn, geeft aan dat men over het nodige doorzettingsvermogen moet beschikken.
De schijf heeft stijl, is geen vertaling van druk naar elektronisch, maar een echt interactief product. Kortom superlatieven voor het product. Dat betekent overigens niet dat er geen kleine schoonheidsfoutjes inzitten en gemiste kansen. De CD-ROM vraagt bij een maximale instelling – vertaald komt dit neer op een aanvaardbare snelheid  - om 9Mb schijfruimte op het externe geheugen. Het geluid op de schijf van de commentaren is snerpend. De gemiste kans ligt in de module Galerie, waar een loop ingebouwd had kunnen worden; raakt men voor vijf minuten het toetsenbord niet aan, dan worden alle afbeeldingen in historische volgorde afgespeeld, al dan niet voorzien van commentaar. Desondanks blijft het een zeldzaam mooi CD-ROM product.

Online: https://escher.ntr.nl/nl/
CD-ROM: Escher Interactief werd gedistribueerd door A.W. Bruna Informatica; ISBN 9022939324; cd-rom aanwezig in Collectie Jak Boumans.


  


dinsdag 17 april 2018

Kabel naar Gewin, Gemak, Genot

Kabel naar Gewin, Gemak, Genot In de jaren tachtig bedacht Fred Kappetijn, oud-journalist van Elsevier, adjunct-directeur van de Nieuwe Media divisie van VNU en ondernemer, de 3G-formule: Gewin, Gemak en Genot. De formule bevatte de elementen die mensen sneller bereid zouden maken om hun gedrag te veranderen, waardoor ze nieuwe, elektronische informatie-, communicatie-, transactie- of entertainmentdiensten zouden gaan afnemen. Mensen zijn alleen tot een gewenste gedragsverandering te verleiden als zij verwachten dat zij er op de een of andere manier beter van worden. Dat gaat om herkenbare toegevoegde waarden als het verdienen van geld of besparen van kosten, het eenvoudiger en sneller een activiteit uitvoeren of iets met meer plezier doen. Maar om de diensten die deze waarden leveren aan te kunnen bieden, heb je een infrastructuur nodig. Aan het begin van het informatietijdperk dacht men bij infrastructuur voornamelijk in termen van telecom. 

Lees verder bij  het inct.archief van de digitale geschiedenis: Kabel naar Gewin, Gemak, Genot

dinsdag 6 maart 2018

De ‘walled garden’ van i-mode


Nokia Communicator, alias de baksteen (Kupindo.com)

Tegen het einde van de jaren negentig, een kwart eeuw nadat de eerste mobiele telefoons contact legden, begint de mobiele telefoon slimmer te worden. Met een Nokia Communicator kon in 1996 reeds contact gemaakt worden met internet. Technisch was het ingewikkeld met WAP (Wireless Application Protocol); bovendien was het gebruik erg kostbaar. Nu zit er standaard op smartphones software om contact te maken met internet. Maar voordat het zover was, was er i-mode, een contentdienst van Japanse oorsprong, die in Nederland kortstondig gepromoot werd door KPN. 

Japans product 
I-mode werd ontwikkeld door NTT DoCoMo, een Japans telecombedrijf. I-mode maakte gebruik van het HTTP-protocol en de content kon alleen worden gelezen op een speciaal voor i-mode ontwikkelde telefoon. I-mode werd in Japan gelanceerd op 22 februari 1999 en werd daar al snel een succes. In 2003 waren er in Japan 40 miljoen toestellen verkocht.

Lees verder in het inct.archief van de digitale geschiedenis