"Historisch besef van digitale media is zo diep als de meest recente verwijzing op Google"



vrijdag 20 januari 2017

E-boeken en luisterboeken: een goed vierde kwartaal 2016


CB heeft een nieuwe e-boekbarometer uitgebracht. Daarin zijn de ontwikkelingen op het gebied van e-boeken in het Nederlands taalgebied geïllustreerd voor het vierde kwartaal van 2016. Nieuw is het opnemen van de ontwikkeling rond luisterboeken en e-boekabonnementen; beide laten een procentuele groei zien in netto-omzet. E-boekverkoop en e-boekuitleningen blijven groeien (resp. 13% en 47% ten opzichte van vierde kwartaal 2015). Daarnaast is de groei van luisterboeken nu ook zichtbaar: 40% groei in netto-omzet ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2015.




































Abonnementsdiensten e-boeken

In de e-boekbarometer geeft CB nu ook inzicht in e-boeken via abonnementen. De netto-omzetgroei ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2015 bedraag 948%. Belangrijk om daarbij te vermelden is dat eind 2015 pas de eerste abonnementsdiensten op de markt kwamen.

 Zo lanceerde boekwinkelketen Bruna lanceerde eind 2015 al Bliyoo, dat abonnees voor €9,95 per maand ongelimiteerd laat lezen. De bibliotheek van de dienst bevat 10.000 boeken, luisterboeken en stripboeken. Elly’s Choice is ook een boekenabonnement, maar bij deze dienst krijgen klanten voor €2,99 per maand keuze uit tien verschillende boeken. Het aanbod wisselt per maand.

Webwinkel Bol.com werkt ook aan een abonnementsdienst waarbij klanten voor een vast bedrag per maand e-boeken kunnen lenen uit een online bibliotheek. De dienst werkt samen met e-readerfabrikant Kobo aan de dienst, waarvan het abonnement €9,95 per maand zou gaan bedragen. Onduidelijk is hoe groot de Bol-bibliotheek zal zijn en of klanten ook onbeperkt boeken kunnen ‘lenen’. Wel wordt aangegeven dat Bol.com hoopt voor het einde van het jaar ‘enkele tienduizenden’ abonnees te hebben. 

Bronnen: persbericht CB en bericht Telegraaf.

woensdag 18 januari 2017

Pionier van online gebruik in Nederland overleden


Nee, deze blogposting gaat niet over een bouwer aan de digitale snelweg, maar over een pionier van academisch online literatuuronderzoek. Op 11 januari 2017 is op 86 jarige leeftijd Guus Mathijsen overleden. Hij was vanaf begin 1970 als bibliothecaris van biomedische informatie van de Universiteit van Utrecht betrokken bij het invoeren van online literatuuronderzoek.

De universiteitsbibliotheek Universiteit van Utrecht was vanaf 1970 een van de lanceerbases  van online literatuuronderzoek. Op de universiteitsbibliotheek werkte Mathijsen samen met onder andere Guust van Wesemael, onderbibliothecaris van de universiteitsbibliotheek en mede-grondlegger van Picarta, de online versie van het landelijke bibliotheeksysteem, de Nederlandse Centrale Catalogus. Voor zijn vakgebied oriënteerde Mathijsen zich vanaf 1969 op  biomedische bestanden. In de VS was MEDLARS reeds beschikbaar in de National Library of Medicine. In Europa waren de bestanden beschikbaar via het Biomedical Documentation Centre van het Karolinska Institute in Stockholm. Nederland mocht hier ook gebruik van maken, maar eenvoudig ging het bevragen van de bestanden niet. De vragen werden opgestuurd, niet met e-mail, naar Zweden; daar werden ze op een ponsband gezet en een keer per maand als batch door MEDLARS verwerkt. In 1974 kreeg Mathijsen de bibliotheek Diergeneeskunde zover dat deze als eerste in Europa een terminalaansluiting op de computer in Zweden kreeg en de procedure voor online information retrieval vereenvoudigd kon worden.

In 1972 begon hij Excerpta Medica van Elsevier Science te gebruiken. Via een terminal, die werd gebruikt voor het Picarta project, werd contact gemaakt met het Excerpta Medica systeem in Amsterdam; tevens werd telefonisch contact gelegd met de systeemoperator in Amsterdam.

Samen met andere online retrieval pioniers zoals Charles Citroen (TNO) en Rik Molster (PUDOC) stelde hij voor om een online informatie instituut in Nederland op te richten. Maar daar is het niet van gekomen. Wel was dezelfde groep betrokken bij de oprichting in 1977 van VOGIN (Vereniging van Online Gebruikers in Nederland).

Het online zoeken in informatiebestanden werd in de jaren zeventig gedaan met het ASCII protocol en met commando’s en prompts. Toen in 1978 videotex zijn intrede begon te maken, bekeek Mathijsen, als een van de weinige online literatuuronderzoekers  deze elektronische bladertechnologie in het artikel Viewdata, online retrieval en catalogusautomatisering; algemene inleiding  (1979) en probeerde in te schatten in hoeverre deze technologie in de bibliotheek gebruikt kon worden.

Internet moet een feest zijn geweest voor Mathijsen, bioloog van huis uit. In 1979 deed hij de volgende observatie tijdens een congres: Het eerste netwerk is ontstaan bij een groep van organismen, waartoe het nederige zoetwaterpolypje behoort. Het was nog een zeer simpel en inefficiënt communicatiesysteem tussen zintuigcellen en spiercellen, omdat er nog geen coördinerende ganglia waren gevormd. De natuur heeft miljoenen jaren nodig gehad om dat wonder van opslag- en stuurcapaciteit voor te brengen, dat het centrale zenuwstelsel van de mens is. En wij maken nu het tijdvak mee dat extra-cerebrale geheugens worden gebouwd en communicatiesystemen worden ontworpen, die als zenuwbanen de continenten verbinden, waardoor de voorwaarden worden geschapen gebruik te maken van verzamelingen van kennis van een omvang die groter is dan ooit, die nog nauwelijks te bevroeden maatschappelijke effecten zullen hebben. (FOBID Bibliotheekcongres,  1979) 

Deze posting is gebaseerd op het artikel Van bioloog tot biblio-loog, een bio-bibliografische schets van Guus Mathijsen geschreven bij zijn afscheid als bibliothecaris door Kees Klijs.



woensdag 4 januari 2017

Internet: einde aan nieuwe-mediatijdperk


donderdag 22 december 2016

RTL stopt teletekstdienst


Per 1 april zal de zender RTL Nederland haar teletekstdiensten beëindigen. De pagina's 888 en 889 van RTL Text blijven wel beschikbaar voor de ondertiteling van tv-programma's voor doven en slechthorenden. RTL Nederland zendt achter de zenders RTL 4, RTL 5, RTL 7 en RTL 8 teletekst uit. De nieuwspagina's van RTL worden verzorgd door de redactie van het RTL Nieuws. De zender stopt met de dienst aangezien websites, elektronische gidsen en social media de functies van de dienst overnemen. Dit leidt tot steeds minder gebruikers.

RTL Tekst begon drie jaar na de lancering van RTL-Veronique in 1992 met haar reguliere teletekstdienst en was de eerste teletekstdienst in Nederland met advertenties. Dit kon variëren van product tot corporate reclame, maar ook van rubrieken als spiritualiteit tot erotica. Commerciële teksttelevisie werd zelfs zo’n succes dat Teletekst van de publieke omroep marktaandeel in 1992 verloor ten gunste van de commerciële omroep RTL. Dat kwam o.a. door innovatie. Zo experimenteerde bijvoorbeeld RTL met Kijktelefoon, een uitvinding van Hans van Nieuwkerk. Via de combinatie van telefoon en teletekst kon een televisiekijker bijvoorbeeld een offerte van adverterende bedrijven ontvangen op teletekstpagina 200. De Kijktelefoon werd onder andere gebruikt door de verzekeringmaatschappij Centraal Beheer. Centraal Beheer adverteerde voor de Kijktelefoon in de Telegraaf.

De NOS maakt nog geen einde aan teletekst. Wekelijks bezoeken nog 4,6 miljoen gebruikers d dienst op televisie, maar ook via internet en app. De regionale omroep van Noord-Holland, RTV NH, en de Amsterdamse stadszender AT5 besloten twee jaar geleden met de teletekstdienst te stoppen. Ook hier was het teruglopend gebruik van de dienst de reden. Bij andere regionale omroepen is teletekst nog in gebruik. Vlaanderen nam op 1 juni na 36 jaar afscheid van teletekst. De uitvinder van de teksttelevisie, de Britse zender BBC, heeft in 2012, na 38 jaar, de dienst Ceefax afgeschaft. In 2002 was reeds de teletekstdienst van de commerciële Britse zender, Oracle, van televisie gehaald wegens de concurrentie van internet.

Ontwikkeling van teletekst 
Onderzoekers van het Amerikaanse bedrijf RCA waren eind jaren zestig in hun laboratoria bezig met de ontwikkeling van een tekstsysteem voor televisie onder de naam Homefax. In 1971 werden de eerste teleteksttesten ermee uitgevoerd in samenwerking met de onderzoeksinstelling Mitre Corp. RCA werd in haar ambitie echter voorbijgestreefd door een ontwikkeling in Europa.

De Britse omroep BBC liet weten dat het een systeem had ontworpen om nieuws in tekstvorm via een aangepaste televisie te verzenden, zonder dat het programma dat werd uitgezonden onderbroken hoefde te worden. Daarnaast kon het systeem tekstpagina’s koppelen aan televisieprogramma’s voor ondertiteling of vertaling. Op 14 december 1970 legde de BBC het concept van dit systeem vast in een intern memo en op 9 februari 1971 werd een patent aangevraagd op de nieuwe technologie die Teledata werd genoemd. De BBC kondigde op 23 oktober 1971 het komende televisietekstsysteem aan en gebruikte daarvoor de naam Ceefax (see facts). Proefuitzendingen vonden plaats vanaf 1974 en in 1976 startte de BBC met een officiële Ceefax-redactie. De Britse commerciële tv was er ook snel bij en begon in april 1973 met een teletekstdienst onder de naam Oracle (Optical Reception of Announcements by Coded Line Electronics). Beide diensten brachten het weerbericht, beurskoersen, en nieuws- en sportberichten.

Het Britse teletekstsysteem kreeg navolging in een reeks andere landen, waaronder Nederland, Duitsland, Vlaanderen, Zweden, Denemarken, Oostenrijk, Australië en Hongkong. Frankrijk ontwikkelde een eigen systeem onder de naam Antiope (Acquisition Numérique et Télévisualisation d’Images Organisées en Pages d’Ecriture).                                    

dinsdag 6 december 2016

Blogs avant la lettre

5 december 1984 was een bijzondere dag. Niet omdat het weer eens Sinterklaas was, maar omdat VNU Business Publications (London) haar eerste online dienst begon. Op de Online Conference 1984 in Londen werd de eerste Europese, dagelijkse online dienst voor de computerindustrie gepresenteerd: de elektronische nieuwsbrief IDB Online. In 1987 kreeg de nieuwsbrief heel even navolging: VNU Business Publications (Amsterdam) bracht de Telecom Daily uit.

Het inct.archief digitale geschiedenis: Blogs avant la lettre 
http://www.inct.nl/nl/artikel/5546/blogs-avant-la-lettre.html

donderdag 10 november 2016

i-mode glijdt telecomgeschiedenis in


De mobiele informatiedienst i-mode gaat de geschiedenisboeken in. Het Japanse telecombedrijf NTT-DoCoMo heeft aangekondigd i-mode qua dienst en daarvoor geschikte mobiele telefoons eind van het jaar te stoppen in Japan. NTT-DoCoMo heeft nu nog 17 miljoen abonnees; op het hoogtepunt in 2009 waren dat bijna 49 miljoen abonnees in Japan.

i-mode is in 2002 in Nederland gelanceerd door KPN. Het telecombedrijf had een licentie voor 10 jaar, maar de Nederlandse dienst werd beëindigd in 2007. Op haar hoogtepunt in 2003 had de dienst 1 miljoen abonnees.

De dienst is ingehaald door de techniek. Hoewel mobiel internet mogelijk was vanaf 1995 was dit technisch gecompliceerd. NTT-Docomo lanceerde een contentdienst met een speciaal telecomprotocol, waarvoor ook speciale mobiele telefoons nodig waren. De dienst werd ook wel teletekst voor mobiele telecom genoemd. KPN claimde in 2004 dat het 560 i-mode diensten had, geleverd door 400 nationale en internationale contentleveranciers.

Blijft er nog iets achter als industrieel erfgoed? De speciale telefoon wordt uitgefaseerd en een exemplaar zal ongetwijfeld in een telecommuseum terecht komen. Voor de contentdienst is te hopen dat een werknemer een back-up zal maken van de laatste dag volgend jaar.  Wel blijft de e-maildienst die bij de dienst hoorde gehandhaafd. En NTT DoCoMo heeft reeds het voortbestaan van de e-mailsymbooltjes, emoji  (絵文字 in het Japans), gewaarborgd. Het telecombedrijf heeft de serie emoji van ontwerper Shigetaka Kurita, ontwerper in het i-mode ontwikkelingsteam, geschonken aan het Modern Museum of Art in New York. De oorspronkelijke serie van 176 symbooltjes op basis van het format van 12x12 pixels werd ontworpen voor de lancering van i-mode in 1999.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Voor meer achtergrondinformatie:

Engelstalige blogpostings van Buziaulane:
-      http://buziaulane.blogspot.nl/2007/07/flash-european-phase-out-i-mode-starts.html 
-      http://buziaulane.blogspot.nl/2008/03/bpn-1049-i-mode-slowly-closing-up-in.html 

Nederlandstalige blogpostings van Toen digitale media nog nieuw waren 
-          http://toendigitalemedianognieuwwaren.blogspot.nl/2015/04/het-korte-leven-van-i-mode-1.html 
-          http://toendigitalemedianognieuwwaren.blogspot.nl/2015/04/het-korte-leven-van-i-mode-2.html

Oproep: Heeft iemand een i-mode telefoon in de kast liggen? Deze is welkom in de Collectie Jak Boumans. Schenker krijgt in ruil een exemplaar van Toen digitale media nog nieuw waren - Pre-internet in de polder (1967-1997) opgestuurd.