Een verlate Market Garden Memorial Flight

Het is nu 78 jaar geleden, oktober 1944, dat ik veilig in de buik van mijn moeder zat. Vandaag 15 oktober 2023 zat ik veilig in de buik van een Dakota DC3, de Prinses Amalia, van de Nederlandse Dakota Vereniging voor een verlate Market Garden Memorial Flight naar Nijmegen en Arnhem. 

In augustus kwam een kleinzoon erachter dat de Dutch Dakota Association in september Memorial Market Garden Flights organiseerde. Wij schreven ons niet in voor de vlucht van 16 september 2023, die zich tussen de zweefvliegtuigen en parachutisten zou mengen op de Ginkelse Heide bij Arnhem, maar op 17 september omdat dit een bijzonder moment was in onze familiegeschiedenis. Op die dag ging mijn moeder naar de kleine Eusebiuskerk in Arnhem en kwam tussen twee bombardementen terecht. Het was een traumatische ervaring voor haar toen ze mensen zag sterven en gewonde mensen, terwijl ze zwanger was van mij en met haar lichaam haar éénjarig zoontje, mijn broer William, beschermde.  

Mijn ouders woonden sinds 1943 aan de zuidkant van Arnhem, aan de overkant van de rivier de Neder-Rijn, op nog geen 500 meter van de brug, laat bekend uit de film The Bridge Too Far. Het huis lag vlakbij de steenfabriek waar mijn vader werkte. Maar met operatie Market Garden kwamen ze midden in de strijd terecht. 

Foto 1: Links is de noordkant van de stad; rechts is de Stadsblokkenweg, waar mijn ouders woonden. (Foto: Royal Air Force)

Op 6 september 1944 maakte een herkenningsvliegtuig van de Koninklijke Luchtmacht een foto van het gebied rond de brug van Arnhem. Op de foto is het huis van mijn ouders te zien. 

Foto 2: Stadsblokken weg # 5, zoals mijn ouders het aantroffen bij terugkomst in 1945 (Gelders Archief). 

Binnen twee weken na de verkenningsvlucht van het gebied rond de brug werd op 19 september hun huis gebombardeerd met fosforbommen en moesten ze vluchten. Het kostte hen 69 dagen om in Varsseveld aan te komen, dicht bij de Duitse grens, waar ze uiteindelijk een liefdevolle familie vonden die hen ruim een half jaar onderdak zou bieden. 

De Memorial Market Garden-vlucht van 17 september 2023 was een ramp vanwege het weer. Door een zwaarbewolkte hemel konden we Arnhem niet bereiken en de piloten maakten van de vlucht een toeristische rondreis over het Markermeer. 

Foto 3: de eerste brug is de brug uit de slag om Arnhem; het werd gerestaureerd in 1948 en vernoemd naar een Britse officier John Frost. Bovenop de rivier zie je de Nieuwe brug of de Nelson Mandela-brug. Links tussen de twee bruggen ligt de Stadsblokkenweg. Het gele gebied is nu een feestgebied, maar in de oorlog was het een scheepswerf, waar mijn ouders op 19 september 1944 hun toevlucht zochten. (Foto Daan van Barneveld)  

Maar vandaag zag het weer er beter uit, ondanks vroege regenbuien. En door ruim een half uur na het geplande vertrek te wachten, ging de vlucht oostwaarts. Eerst naar Groesbeek, dan naar Nijmegen, waar we de Nijmeegse brug zagen die geen zwaar bevochten object was en door naar Arnhem. Zo kwamen we vanaf de Rijn vanaf de splitsing tussen Waal en Nijmegen naar de Nederrijn en Arnhem. En de piloten gaven ons een fantastisch zicht op de brug en op het gebied waar mijn ouders hadden gewoond. Het was geweldig om het gebied van boven te zien waar ze gewoond hadden, maar ook het gebied van een scheepswerf, waar ze naar toe vluchtten om te schuilen.  

Binnen een uur was de tour voorbij en waren we geland op Schiphol. De Dakota DC3 had weer een vlucht voltooid. Het vliegtuig is gebouwd in 1943 en in gebruik genomen in 1944. Het is vier keer ingezet tijdens operatie Market Garden. Na de oorlog werd het gekocht door Prins Bernhard, de echtgenote van de aanstaande koningin Juliana, en later werd het een regeringsvliegtuig. Al ruim 25 jaar is het inmiddels het icoon van de Dutch Dakota Association (DDA) Classic Airlines. 

 STEM op de podcast IK KOM TERUG.

 Ga naar: https://podcastawards.nl/.

 Breng je stem uit en 

 bevestig deze via de e-mail.

 Dank u.

Oud-minister Tjerk Westerterp overleden

Oud-minister en CDA-politicus Tjerk Westerterp is op 92-jarige leeftijd overleden. De naam van Westerterp zal voor altijd verbonden blijven aan Almere. Op 30 november 1975 sloeg hij de eerste paal voor de bouw van woningen in Haven. 

 

Op 30 november 1976 kwam hij terug om de sleutels te overhandigen van de woningen. Bij die gelegenheid overhandigde hij de sleutel aan Henk en Lia de Clerk (zie foto), de eerste inwoners van Almere. De feestelijke start van Almere was bescheiden met 24 woningen, een café-restaurant, een basisschool, enkele winkels, een voetbalveld en een busverbinding met Amsterdam en Bussum. 

 

Tevens werd op die dag het éénjarig bestaan van het Bivak gevierd. Het Bivak bestond uit een hofje met acht stacaravans, bewoond door ge zinnen van de kwartiermakers (3 politiemannen, 2 GGD'ers, een PTT toezichthouder op het kabels leggen, een gas en licht opzichter en een bode van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders voor de Haak barakken). Minister Westerterp ging met de deze bewoners naar de Prijzenslag van Jac. Hermans om in 1 minuut zoveel mogelijk boodschappen bij elkaar te winkelen. Op de foto staat naast de minister politie brigadier Wim Leeman, een bewoner van een stacaravan op het Bivak. 

 

Einde zoektocht bewoners laatste Bivakhuisje

Het Bivakhuisje op het tuinencomplex Water-Land in Almere heeft de gemeentelijk monumentstatus gekregen. Tijdens Open Monumentendag, zaterdag 9 september, is het huisje aan de Meentweg 2 te bezoeken van 13.30 tot 18.00 uur. Maar wie woonde er in dat huisje? Almeerder Jak Boumans zocht het uit.

Foto: aanzicht huisje met adres Bivak nr. 6.

Het Bivak was een plaats in het huidige Almere Haven, waar acht houten stacaravans werden geplaatst in de drooggevallen polder. De stacaravans waren bestemd voor de gezinnen van acht kwartiermakers: drie politiemannen, twee GGD’ers, een PTT’er, een monteur voor gas en licht en een bode van de Haak, een groep barakken voor ambtenaren, annex politie- en dokterspost tegenover het Bivak. De gezinnen kregen de sleutel van de stacaravans aangeboden op 1 december 1975.  Op 9 november 1978 kwam uiteindelijk een pertinent einde aan het Bivak. De stacaravans werden aangeboden aan tuin- en sportverenigingen. Na al die jaren is er nog maar één over: het huisje op het Water-Land complex staat er nog steeds; het heeft in al die jaren gediend als winkel, kantine en is nu een administratie- en bestuursgebouw van de tuinvereniging. 

De afzwaaiende landdrost W.Otto reikt de sleutel van de stacaravan met het adres Bivak nr. 6 uit aan de familie Van den Bos op 1 december 1975. Onno van den Bos was de chauffeur op de GGD ambulance.  Komende zaterdag zal dochter Aukje van den Bos, die in het Bivakhuisje heeft gewoond van 1975 tot 1978, samen met wethouder Kees Ahlers het schildje van de gemeentelijke monumentenstatus onthullen.
(Foto Familiearchief VD Bos)

Lees verder:  https://www.almeredezeweek.nl/nieuws/algemeen/57401/einde-zoektocht-bewoners-laatste-bivakhuisje

Almeers museum komt met een kunst app

 

In Almere kun je binnenkort meer kunst in de openbare ruimte zien? De digitale kunst tour-app van DDAMA (Dutch Digital Art Museum Almere) biedt kansen voor kunstenaars en voor lokaal en wereldwijd gebruik. Bovendien wordt kunst zo toegankelijk voor meer mensen.

De werking van de VR-augmented Dutch Digital Art-app is vergelijkbaar met Pokémon Go: met de app en de camera van je telefoon kun je virtueel objecten ontdekken tijdens een wandeling buiten. Je ziet kunst in de openbare ruimte via Augmented Reality in de app.

Een aantal geïnteresseerden testten de bètaversie van de DDAMA-app vrijdag 18 augustus in Almere Centrum. Met de app kun je straks virtueel om de getoonde kunst heen lopen en je kunt er zelfs mee op de foto. Op pleinen en bij de kermis zochten de testers kunst objecten met hun telefoon. Paddo’s bij de kermis en aliens boven het Weerwater die de Kunstlinie bestormen? Leuk om zo kunst buiten te kijken alleen of samen.

Kunst toegankelijk maken
Kunst buiten maakt deze toegankelijk voor iedereen en behoeft geen duur gebouw. De virtual reality app is door DDAMA ontwikkeld onder leiding van Jan Coenen, vrijwilliger bij DDAMA, samen met studenten van hogeschool Windesheim. De kunst van Coenen is gebruikt in de VR-tour test-app.

Expositiekansen voor kunstenaars
De app kan werk van meer kunstenaars toegankelijk maken voor een groot publiek. Grondwerk en vergunningsprocedures zijn niet nodig om de kunst buiten te tonen. Meer kunstenaars kunnen een podium krijgen en meer mensen kunnen ervan genieten. Met hulp van de DDAMA-VR-app kunnen we snel meer kunst in de openbare ruimte van Almere zien. Steun aan de doorontwikkeling van de app biedt bijvoorbeeld Flevolandse kunstenaars meer kansen om hun werk te tonen. Wie helpt?
.
De app VR-augmented Dutch Digital Art is te vinden in de Playstore. (Nu nog alleen voor Android beschikbaar.)
Lees en luister interview omroep Flevoland met Jan Coenen https://www.omroepflevoland.nl/gemist/radio/345297/nieuwe-app-is-soort-van-pokemon-go-maar-dan-voor-kunst

 

Podcast met Varsseveld in WO2 vluchtverhaal

Met het project IK KOM TERUG worden de herinneringen verzameld van de 150.000 inwoners die vanwege de Slag om Arnhem (september 1944) huis en haard moesten verlaten. De verhalen van deze mensen zijn verzameld, vastgelegd op een website, in podcasts en gedeeld op panelen op 5 plaatsen in en rondom Arnhem. Het vluchtverhaal van de ouders van Almeerder Jak Boumans en zijn broer is één van de 20 verhalen geselecteerd voor het project. 

Jak Boumans (1945) raakte geïntrigeerd door de plaatsnaam op zijn geboorteakte. Die was niet Arnhem, waar zijn broer Wim in 1943 was geboren, maar in de gemeente Wisch (Varsseveld). In die plaats vonden zijn ouders na 69 dagen op de vlucht een gastgezin. Na terugkeer in Arnhem duurde het 3 jaar voordat het gezin een (nood)woning kreeg toegewezen. De broers deden onderzoek naar het vluchtverhaal van hun ouders: Grad (1911) en Riek (1917). Jak interviewde zijn vader voor een levensboek. Zijn broer vond een dochter van het gastgezin, mevr. M. Munsterman-Arentsen.

Podcast: https://app.springcast.fm/18033/jak-en-wim-boumans-igone-loman-ik-kom-terug-herinneringen-aan-de-evacuatie

Webpagina: https://www.airbornemuseum.nl/ik-kom-terug-nieuw/jak-boumans

Webblog: https://wegvandebrug.blogspot.com/

Presentatie op verzoek: jak@cerendipity.nl

Erfgoed en de jonge stad

Over twee jaar in 2025 is het 50 jaar dat het Bivak werd geopend waar de kwartiermakers van Almere (politie, GGD, PTT, PGEM, Rijp) met 8 gezinnen, 22 volwassenen en 9 kinderen in houten chalets kwamen wonen. En een jaar later de eerste stenen huizen werden toegewezen aan 24 gezinnen.  In 1984 werd Almere een gemeente. Heeft zo’n jonge stad (new town) al behoefte aan het benoemen van erfgoed.

Almere is gebouwd op grond onttrokken aan de Zuiderzee. Onder die grond worden archeologische vondsten gedaan. Zo zijn er sporen gevonden uit de Steentijd. Er liggen ook de nodige wrakken van schepen, die voeren op de Zuiderzee. Zo is er het Koggeschip gevonden; verschillende voorwerpen hiervan worden tentoon gesteld en rond de vindplaats is een park gemaakt. Maar ook worden er vliegtuigen uit Wereldoorlog gelocaliseerd en evt. (deels) opgegraven. Ter gelegenheid van Nationale Archeologiedagen 2017 is het boek 'De onderkant van Almere. Almeerders maken hun stad' gepresenteerd (het boek is verkrijgbaar in het Erfgoedhuis Almere).

 

Stadsgesprek Almere 7 juni 2023

Maar als eigentijds erfgoed ter sprake komt, is men in Almere schuw. Een wethouder zei ooit over de vraag van erfgoed in Almere: Wij kijken liever vooruit. De titel van een onlangs gehouden Stadsgesprek luidde:  Verkwanselt Almere haar historie. De toonzetting van het gesprek kwam voort uit de sloop van een van de oudste gebouwen, ooit De Toekomst geheten en laatstelijk De Trekvogel. Dit gebouw dat sinds 1964 onderdeel uitmaakte van het werkeiland, van waaruit de dijken voor de toekomstige polder werden aangelegd, was in slechte staat en bevatte asbest. Eigenaar het Flevolandschap koos voor sloop: “Het gebouw zelf is wellicht het enige nog overgebleven exemplaar van dit type pioniersgebouw, maar de vervallen staat waarin het verkeert en de zeer bescheiden architectuurhistorische vormgeving op zich maken het gebouw niet monumentwaardig. De hoge cultuurhistorische waarde van De Trekvogel vraagt wel om een zorgvuldige omgang met de betekenis van het gebouw en de plek.” Dat was het en de beuk erin. Of het nieuwe bezoekerscentrum van het Nationale Park Het Nieuwe Land ooit de herinnering aan de loods van het werkeiland zal oproepen, is nog maar de vraag. Misschien een filmpje en een virtuele 3D-simulatie.

De sloop van de Trekvogel is voorlopig de laatste in een serie. Zo is het gebouw De Eemhaven zonder veel discussie tegen de vlakte gegaan. Over De Beurs, een voorbeeld van brutale betonarchitectuur in een ruige polder,  was wel discussie, maar maakt uiteindelijk met toestemming van de Gemeenteraad  plaats voor hoogbouw met veel glas. En dan is er nog het kunstmuseum De Paviljoenen, dat ontmanteld werd. De volgende discussie gaat over de Voetnoot, een gemeentelijk gebouw, dat ooit de bibliotheek huisvestte en dat nu een cultureel trefpunt is in Almere met o.a. het kantoor van de toneelgroep Suburbia en kunstenaarsateliers. De Voetnoot ligt naast het Stadhuis, dat onlangs de High Note naast zich heeft gekregen, een gebouw van 19 verdiepingen, 157 huurappartementen, gezamenlijke voorzieningen en commerciële ruimten.  Verkoop van de Voetnoot aan een projectontwikkelaar is dan ook niet ondenkbaar; zeker in het licht van het verlies van de Floriade. De vraag kan dan ook gesteld worden of de gemeente Almere erfgoed opoffert voor grote-stadsprojecten. 

Maar er is ook wel erfgoed, dat goed bewaard wordt. Het Koggeschip in het Koggepark is al vermeld. Ook is er de haven aan de Hoge Vaart. Dat is een rusthuis voor varend erfgoed, bestaande uit oude vrachtschepen, die nu bewoond en bewaard worden. Eveneens aan de Hoge Vaart staat op het terrein van  de graansilo uit 1971 een appartementsgebouw, dat de kenmerken van de graansilo bevat, inclusief de Jacobsladder voor de aan- en afvoer van het graan. Verder is er een grote landbouwschuur waar werktuigen bewaard worden, die gebruikt zijn bij de inpoldering. 

Het Bivakhuisje uit 1975, dat nu staat op het tuinencomplex Water-Land

Tot nu toe heeft de Almere een gemeentelijk monumentenregister met drie objecten.Het eerste object is het politiebureau in Almere Haven uit 1985, een ontwerp van Office for Metropolitan Architecture (OMA): Rem Koolhaas, Arjan Karssenberg, Jeroen Thomas. Het tweede object is de Seintoren, dat in maart 1998 werd geplaatst op de kop van de landtong op het Havenhoofd. Recent is de toekenning van de gemeentelijke monumentenstatus van het enig overgebleven Bivakhuisje van de acht, waarin de gezinnen van de kwartiermakers uit 1975 verbleven. Maar bij deze erfgoedvoorbeelden kan de vraag gesteld worden of dit geen laaghangend fruit is, dat commerciële stadsprojectontwikkelaars links laten liggen als niet interessant.

De discussie over erfgoed in Almere zal doorgaan, zeker gezien de inbreiding, die de gemeente wenst in het centrum. In het Stadsgesprek werd de conclusie getrokken dat gemeenteraadsleden geen historisch besef hebben of er niet naar handelen. Dit terwijl erfgoed ankers zijn voor het geheugen van een stad. Het geeft herkenning, houvast en identiteit aan een stad en regio. Het verteld over de grote veranderingen in de leefomgeving en het leven van de bewoners.

Tijdens het Stadsgesprek werd dan ook gesuggereerd dat er een Dag van Almere zou moeten komen met lespakketten voor scholen en manifestaties voor Almeerders. Als dag werd 23 mei voorgesteld, de dag waarop de Zuidelijke Flevopolder in 1968 droogviel en aan de bouw van Almere kon worden begonnen.