Over twee jaar in 2025 is het 50 jaar dat het Bivak werd
geopend waar de kwartiermakers van Almere (politie, GGD, PTT, PGEM, Rijp) met 8
gezinnen, 22 volwassenen en 9 kinderen in houten chalets kwamen wonen. En een
jaar later de eerste stenen huizen werden toegewezen aan 24 gezinnen. In 1984 werd Almere een gemeente. Heeft zo’n
jonge stad (new town) al behoefte aan het benoemen van erfgoed.
Almere is gebouwd op grond onttrokken aan de Zuiderzee. Onder
die grond worden archeologische vondsten gedaan. Zo zijn er sporen gevonden uit
de Steentijd. Er liggen ook de nodige wrakken van schepen, die voeren op de
Zuiderzee. Zo is er het Koggeschip gevonden; verschillende voorwerpen hiervan
worden tentoon gesteld en rond de vindplaats is een park gemaakt. Maar ook
worden er vliegtuigen uit Wereldoorlog gelocaliseerd en evt. (deels)
opgegraven. Ter gelegenheid van Nationale Archeologiedagen 2017 is het boek 'De
onderkant van Almere. Almeerders maken hun stad' gepresenteerd (het boek is
verkrijgbaar in het Erfgoedhuis
Almere).
Stadsgesprek Almere 7 juni 2023
Maar als eigentijds erfgoed ter sprake komt, is men in
Almere schuw. Een wethouder zei ooit over de vraag van erfgoed in Almere: Wij
kijken liever vooruit. De titel van een onlangs gehouden Stadsgesprek
luidde: Verkwanselt Almere haar
historie. De toonzetting van het gesprek kwam voort uit de sloop van een
van de oudste gebouwen, ooit De Toekomst geheten en laatstelijk De Trekvogel.
Dit gebouw dat sinds 1964 onderdeel uitmaakte van het werkeiland, van waaruit
de dijken voor de toekomstige polder werden aangelegd, was in slechte staat en
bevatte asbest. Eigenaar het Flevolandschap koos voor sloop: “Het gebouw zelf
is wellicht het enige nog overgebleven exemplaar van dit type pioniersgebouw,
maar de vervallen staat waarin het verkeert en de zeer bescheiden
architectuurhistorische vormgeving op zich maken het gebouw niet
monumentwaardig. De hoge cultuurhistorische waarde van De Trekvogel vraagt wel
om een zorgvuldige omgang met de betekenis van het gebouw en de plek.” Dat was
het en de beuk erin. Of het nieuwe bezoekerscentrum van het Nationale Park Het
Nieuwe Land ooit de herinnering aan de loods van het werkeiland zal oproepen,
is nog maar de vraag. Misschien een filmpje en een virtuele 3D-simulatie.
De sloop van de Trekvogel is voorlopig de laatste in een
serie. Zo is het gebouw De Eemhaven zonder veel discussie tegen de vlakte
gegaan. Over De Beurs, een voorbeeld van brutale betonarchitectuur in een ruige
polder, was wel discussie, maar maakt
uiteindelijk met toestemming van de Gemeenteraad plaats voor hoogbouw met veel glas. En dan is
er nog het kunstmuseum De Paviljoenen, dat ontmanteld werd. De volgende
discussie gaat over de Voetnoot, een gemeentelijk gebouw, dat ooit de
bibliotheek huisvestte en dat nu een cultureel trefpunt is in Almere met o.a.
het kantoor van de toneelgroep Suburbia en kunstenaarsateliers. De Voetnoot
ligt naast het Stadhuis, dat onlangs de High Note naast zich heeft gekregen,
een gebouw van 19 verdiepingen, 157 huurappartementen, gezamenlijke
voorzieningen en commerciële ruimten. Verkoop
van de Voetnoot aan een projectontwikkelaar is dan ook niet ondenkbaar; zeker
in het licht van het verlies van de Floriade. De vraag kan dan ook gesteld
worden of de gemeente Almere erfgoed opoffert voor grote-stadsprojecten.
Maar er is ook wel erfgoed, dat goed bewaard wordt. Het Koggeschip in het Koggepark is al vermeld. Ook is er de haven aan de Hoge Vaart. Dat is een
rusthuis voor varend erfgoed, bestaande uit oude vrachtschepen, die nu bewoond
en bewaard worden. Eveneens aan de Hoge Vaart staat op het terrein van de graansilo
uit 1971 een appartementsgebouw, dat de kenmerken van de graansilo bevat,
inclusief de Jacobsladder voor de aan- en afvoer van het graan. Verder is er een grote landbouwschuur waar werktuigen bewaard worden, die gebruikt zijn bij de inpoldering.
Het Bivakhuisje uit 1975, dat nu staat op het tuinencomplex Water-Land
Tot nu toe heeft de Almere een gemeentelijk monumentenregister met drie objecten.Het eerste object is het politiebureau in Almere Haven uit 1985, een ontwerp van Office for Metropolitan Architecture (OMA): Rem Koolhaas, Arjan Karssenberg, Jeroen Thomas. Het tweede object is de Seintoren, dat in maart 1998
werd geplaatst op de kop van de landtong op het Havenhoofd. Recent is de toekenning van de gemeentelijke
monumentenstatus van het enig overgebleven Bivakhuisje van de acht, waarin de
gezinnen van de kwartiermakers uit 1975 verbleven. Maar bij deze
erfgoedvoorbeelden kan de vraag gesteld
worden of dit geen laaghangend fruit is, dat commerciële stadsprojectontwikkelaars
links laten liggen als niet interessant.
De discussie over erfgoed in Almere zal doorgaan, zeker
gezien de inbreiding, die de gemeente wenst in het centrum. In het Stadsgesprek
werd de conclusie getrokken dat gemeenteraadsleden geen historisch besef hebben
of er niet naar handelen. Dit terwijl erfgoed ankers zijn voor het geheugen van
een stad. Het geeft herkenning, houvast en identiteit aan een stad en regio.
Het verteld over de grote veranderingen in de leefomgeving en het leven van de bewoners.
Tijdens het Stadsgesprek werd dan ook gesuggereerd dat er
een Dag van Almere zou moeten komen met lespakketten voor scholen en
manifestaties voor Almeerders. Als dag werd 23 mei voorgesteld, de dag waarop
de Zuidelijke Flevopolder in 1968 droogviel en aan de bouw van Almere kon
worden begonnen.
